Ang lahat ng papuri ay kay Allah, at nawa ang kapayapaan at mga pagpapala ay mapasa Sugo ni Allah.
Sa halip, sa libingan ay magkakaroon ng kaginhawahan o kaparusahan ayon sa kalagayan at mga gawa ng tao. Ang tunay na pagtutuos ay magaganap sa Araw ng Pagkabuhay.
Maliban sa mga taong, dahil sa kagandahang-loob ni Allah, ay ipapasok Niya sa Paraiso nang walang pagtutuos at walang kaparusahan.
Napatunayan na ang mga tao ay tatanungin tungkol sa mga biyayang ipinagkaloob ni Allah sa kanila. Sinabi ni Allah تعالى:
“Pagkatapos, sa Araw na iyon, tunay na kayo ay tatanungin tungkol sa mga biyaya.”
Ibig sabihin, tatanungin sila tungkol sa mga biyaya ni Allah at kung sila ba ay nagpasalamat sa mga ito at ginamit ang mga ito sa pagsunod sa Kanya.
Sinabi rin ng Propeta ﷺ:
“Hindi gagalaw ang mga paa ng isang alipin sa Araw ng Pagkabuhay hanggang sa siya ay tanungin tungkol sa kanyang buhay at kung paano niya ito ginugol, tungkol sa kanyang kaalaman at kung ano ang ginawa niya rito, tungkol sa kanyang kayamanan—kung saan niya ito nakuha at kung saan niya ito ginastos—at tungkol sa kanyang katawan at kung paano niya ito ginamit.”
Ito ang pagtutuos sa mananampalataya kung saan hindi siya sasailalim sa isang masusing pagsusuri na hahantong sa kapahamakan. Ipapakita sa kanya ang kanyang mga gawa at mga kasalanan; kikilalanin niya ang mga ito, pagkatapos ay tatakpan ni Allah ang mga ito at patatawarin siya.
Sinabi ng Propeta ﷺ:
“Ang sinumang masusing susuriin sa kanyang pagtutuos ay parurusahan.”
Nang tanungin ni Aishah رضي الله عنها ang Propeta ﷺ tungkol sa talata:
“Siya ay tutuusin ng isang madaling pagtutuos,”
sumagot ang Propeta ﷺ:
“Iyon ay ang pagpapakita lamang [ng mga gawa].”
Makikita rin ito sa hadith ni Ibn Umar رضي الله عنهما, kung saan inilalapit ni Allah ang mananampalataya, tinatakpan siya ng Kanyang pagtatakip, at ipinapaamin sa kanya ang kanyang mga kasalanan. Pagkatapos ay sasabihin Niya sa kanya:
“Itinago Ko ang mga ito para sa iyo sa mundo, at ngayon ay pinatatawad Ko ang mga ito sa iyo.”
Samakatuwid, ito ang madaling pagtutuos: ipapakita ang mga gawa at ipaaalala ang mga kasalanan, pagkatapos ay darating ang pagpapatawad at pagpapalampas. Hindi ito isang detalyadong pagsisiyasat sa bawat maliit at malaking bagay.
Ito ang pagtutuos kung saan ang alipin ay tatanungin nang detalyado at hihingan ng paliwanag tungkol sa kanyang mga gawa at mga katwiran. Ito ay kabilang sa pinakamabibigat na uri ng pagtutuos, at ang sinumang masusing susuriin sa kanyang pagtutuos ay mapapahamak.
Ito ay para sa mga di-mananampalataya, gayundin sa ilan sa mga makasalanang kabilang sa mga naniniwala sa Kaisahan ni Allah, ayon sa kalooban ni Allah at alinsunod sa Kanyang katarungan at karunungan.
Ang di-mananampalataya ay tatanungin tungkol sa mga biyaya ni Allah bilang pagsaway at pagkondena, sapagkat hindi siya naniwala sa Nagkaloob ng mga biyaya at hindi Siya pinasalamatan.
Samantala, ang pagtatanong sa mananampalataya tungkol sa mga biyaya ay bilang paalala at pagpapakita ng kabutihang-loob ni Allah sa kanya.
Tungkol naman sa sinabi ni Allah:
“Ang sinumang gumawa ng katiting na bigat ng kabutihan ay makikita niya ito, at ang sinumang gumawa ng katiting na bigat ng kasamaan ay makikita niya ito,”
ang kahulugan nito ay ang mga gawa ng tao ay naitatala at makikita niya ang mga ito sa Araw ng Pagkabuhay. Gayunpaman, ang pagkakita sa isang gawa ay hindi nangangahulugang bawat gawa ay kinakailangang parurusahan. Maaaring makita ng mananampalataya ang kanyang mga kasalanan, pagkatapos ay patawarin siya ni Allah at palampasin ang mga ito.
Walang pagtutuos sa libingan; sa halip, dito ay may kaginhawahan o kaparusahan.
Sa Araw ng Pagkabuhay, may madaling pagtutuos sa pamamagitan ng pagpapakita ng mga gawa para sa mananampalataya, at may mabigat na pagtutuos sa pamamagitan ng masusing pagtatanong para sa mga di-mananampalataya at mga makasalanang nais ni Allah.
Ang lahat ng ito ay nagaganap ayon sa katarungan at awa ni Allah, at hindi kailanman nagmamalupit si Allah sa sinuman kahit katiting.
At si Allah ang higit na nakaaalam.