Ang lahat ng papuri ay para sa Allah, at nawa’y ang kapayapaan at mga pagpapala ay mapasakanya ng Sugo ng Allah. Pagkatapos nito:
Walang pagkakasalungatan sa pagitan ng hadith na ito at ng walang hanggang pananatili ng mga hindi mananampalataya sa Impiyerno, sapagkat ang mga ilalabas ng Allah mula sa Impiyerno sa hadith na ito ay hindi mga hindi mananampalatayang namatay sa shirk. Sa halip, sila ay kabilang sa mga tao ng Tawhid at pananampalataya, bagaman labis silang nagpabaya sa mabubuting gawa at pagsunod sa Allah.
Una: Ang hindi mananampalatayang namatay sa shirk ay hindi lalabas sa Impiyerno
Itinatag ng Qur’an na ang sinumang mamatay na nagtatambal sa Allah ay hindi patatawarin. Sinabi ng Allah:
“Katotohanan, hindi pinatatawad ng Allah ang pagtatambal sa Kanya, ngunit pinatatawad Niya ang anumang mas mababa rito sa sinumang Kanyang naisin.”
[An-Nisa: 48]
Sinabi ng Propeta ﷺ:
“Sinumang mamatay na nagtatambal ng anuman sa Allah ay papasok sa Apoy.”
Isinalaysay nina al-Bukhari at Muslim.
Samakatuwid, ang hadith tungkol sa paglabas ng ilang tao mula sa Impiyerno ay hindi maaaring tumukoy sa mga namatay sa kawalan ng pananampalataya at shirk.
Ikalawa: Sino ang mga taong sinabing “hindi kailanman gumawa ng anumang mabuti”?
Sila ay mga taong mayroong batayan ng Tawhid at pananampalataya sa Allah, ngunit hindi sila nakagawa ng sapat na mabubuting gawa upang mailigtas sila mula sa kaparusahan.
Sa hadith ni Abu Sa‘id al-Khudri (kalugdan nawa siya ng Allah), magaganap ang pamamagitan para sa mga taong may pananampalataya. Pagkatapos ng pamamagitan ng mga anghel, mga propeta at mga mananampalataya, ilalabas ng Allah mula sa Apoy:
“…ang mga taong hindi kailanman gumawa ng anumang mabuti…”
Isinalaysay ni Muslim.
Pagkatapos ay papapasukin sila ng Allah sa Paraiso sa pamamagitan ng Kanyang awa.
Ipinaliwanag ni Ibn Hajar (kaawaan nawa siya ng Allah) na ang pamamagitan na ito ay para sa mga nagsabi ng: “Walang diyos na karapat-dapat sambahin maliban sa Allah,” kahit hindi sila nakagawa ng mabubuting gawa.
Kaya ang pagkakaroon ng batayan ng Tawhid ang pangunahing pagkakaiba nila sa mga hindi mananampalataya.
Ikatlo: Paano masasabing “hindi sila kailanman gumawa ng anumang mabuti” kung mayroon silang pananampalataya?
Ang ibig sabihin nito ay hindi sila nakagawa ng mga panlabas na mabubuting gawa na sapat upang mailigtas sila. Hindi nito ibig sabihin na wala silang anumang pananampalataya sa Allah o Tawhid.
Ipinaliwanag ni Ibn ‘Abd al-Barr (kaawaan nawa siya ng Allah) na ang pananalitang “hindi kailanman gumawa ng anumang mabuti” ay hindi kabilang dito ang batayan ng Tawhid, sapagkat ang taong namatay bilang hindi mananampalataya ay hindi kabilang sa mga pinatatawad at inilalabas mula sa Impiyerno.
Dahil dito, sa ilang salaysay tungkol sa lalaking nag-utos sa kanyang mga anak na sunugin ang kanyang katawan pagkatapos niyang mamatay, ay matatagpuan ang pananalitang:
“Hindi siya kailanman gumawa ng anumang mabuti maliban sa Tawhid.”
Samakatuwid, naroon ang pananampalataya at Tawhid, kahit napakalaki ng kanyang pagkukulang sa mga gawa.
Ikaapat: Nangangahulugan ba ang hadith na hindi mahalaga ang mabubuting gawa?
Hindi.
Ang Qur’an at Sunnah ay puno ng mga kautusan tungkol sa pagdarasal, pagbibigay ng Zakah, pag-aayuno at iba pang mga gawa ng pagsunod, gayundin ng mga babala laban sa pagtalikod sa mga obligasyon at paggawa ng mga ipinagbabawal.
Hindi hinihikayat ng hadith ang pagtalikod sa mabubuting gawa. Sa halip, ipinapakita nito ang lawak ng awa ng Allah sa mga tao ng Tawhid, at na ang isang makasalanang mananampalatayang naniniwala sa Tawhid ay hindi katulad ng isang hindi mananampalatayang mushrik.
Maaaring pumasok sa Impiyerno ang ilang makasalanang mananampalataya dahil sa kanilang mga kasalanan, at pagkatapos ay ilabas sila sa pamamagitan ng awa ng Allah at ng pamamagitan ng mga pinahintulutang mamagitan. Ngunit ang sinumang mamatay sa malaking shirk ay hindi makikinabang sa pamamagitan na ito.
Buod
Hindi magkakapareho ang kalagayan ng lahat ng tao sa usaping ito:
Ang sinumang mamatay sa malaking shirk: Hindi siya patatawarin ng Allah kung namatay siya sa kalagayang iyon, at ang kanyang huling hantungan ay ang walang hanggang pananatili sa Impiyerno.
Ang sinumang mamatay na may Tawhid at pananampalataya ngunit may mga kasalanan at pagkukulang: Siya ay nasa ilalim ng kalooban ng Allah. Kung nanaisin Niya, patatawarin Niya siya; at kung nanaisin Niya, parurusahan Niya siya. Ngunit hindi siya mananatili sa Impiyerno magpakailanman tulad ng mga hindi mananampalataya.
Ang mga inilarawan sa hadith na “hindi kailanman gumawa ng anumang mabuti”: Hindi sila mga hindi mananampalataya. Sa halip, mayroon silang batayan ng Tawhid at pananampalataya. Dahil dito, nasaklaw sila ng awa ng Allah at inilabas Niya sila mula sa Impiyerno.
Kaya walang pagkakasalungatan sa pagitan ng hadith na ito at ng mga teksto na nagpapatunay sa walang hanggang pananatili ng mga hindi mananampalataya sa Impiyerno.
At ang Allah ang higit na nakaaalam.