Ang lahat ng papuri ay para sa Allah, at nawa’y ang kapayapaan at pagpapala ay mapasa Sugo ng Allah. Pagkatapos:
Kapag sinasabi ng mga iskolar na ang pagkakita sa Allah sa Kabilang-Buhay ay “pandama,” ang ibig nilang sabihin ay tunay na makikita ng mga mananampalataya ang Allah sa pamamagitan ng kanilang mga mata—ibig sabihin, sa pamamagitan ng pandama ng paningin—at hindi lamang ito kaalaman sa puso o isang di-pisikal na pagkilala. Hindi nito ipinapahiwatig ang paghahalintulad sa Allah sa mga nilikha o ang paglalarawan sa Kanya sa pamamagitan ng mga katangian ng mga pisikal na katawan. Ang pagpapatibay sa pagkakita ay isang bagay, at ang paghahalintulad sa Nakikita sa mga nilikha ay ibang bagay.
Ipinapakita ng mga teksto ng Qur’an at Sunnah na makikita ng mga mananampalataya ang kanilang Panginoon sa pamamagitan ng kanilang mga mata sa Araw ng Muling Pagkabuhay.
Sinabi ng Allah:
“Sa Araw na iyon, may mga mukhang maningning, nakatingin sa kanilang Panginoon.”
[Al-Qiyamah 75:22–23]
Tunay na naiulat na tinanong ng Propeta ﷺ ang kanyang mga Kasamahan:
“Nahihirapan ba kayong makita ang buwan sa gabi ng kabilugan nito?”
Sumagot sila: Hindi.
Pagkatapos ay sinabi niya:
“Gayundin ninyo Siya makikita.”
[Iniulat nina al-Bukhari at Muslim]
Sinabi rin ng Propeta ﷺ:
“Tunay na makikita ninyo ang inyong Panginoon tulad ng pagkakita ninyo sa buwang ito, at hindi kayo mahihirapan sa pagkakita sa Kanya.”
[Iniulat nina al-Bukhari at Muslim]
Nabanggit din sa Sahih al-Bukhari:
“Tunay na makikita ninyo ang inyong Panginoon nang tuwiran sa pamamagitan ng inyong mga mata.”
Ang ibig sabihin nito ay isang tunay at direktang pagkakita sa pamamagitan ng paningin.
Hindi.
Hindi inihambing ng Propeta ﷺ ang Allah sa buwan. Sa halip, inihambing niya ang kalinawan ng isang pagkakita sa kalinawan ng isa pang pagkakita.
Ibig sabihin, kung paanong malinaw na nakikita ng mga tao ang kabilugan ng buwan at wala silang pag-aalinlangan tungkol sa pagkakita rito, gayundin makikita ng mga mananampalataya ang kanilang Panginoon sa Kabilang-Buhay sa isang tunay at malinaw na pagkakita.
Kaya ang paghahambing ay sa pagitan ng dalawang pagkakita, hindi sa pagitan ng Allah at ng buwan.
Ang salitang “pandama” sa kontekstong ito ay nangangahulugan lamang:
na ang pagkakita ay nangyayari sa pamamagitan ng pandama ng paningin.
Kung paanong nakaririnig ang tao sa pamamagitan ng pandama ng pandinig, nakakakita naman siya sa pamamagitan ng pandama ng paningin.
Kapag nagsasalita ang mga iskolar tungkol sa “pandamang pagkakita,” hindi nila ibig sabihin na ang Allah ay isang pisikal na katawan tulad ng mga nilikhang katawan o na ang Kanyang Sarili ay katulad ng mga nilikhang bagay na naaabot ng ating mga pandama.
Kaya dapat unawain ang terminong ito ayon sa konteksto kung saan ito ginagamit.
Ang terminong “pandamang pag-iral” ay isang malabong termino na hindi ginamit sa Qur’an at Sunnah. Kaya hindi ito dapat lubusang pagtibayin o itanggi nang hindi muna nililinaw kung ano ang ibig sabihin nito.
Kung ang ibig sabihin ng isang tao sa pagsasabing “ang Allah ay walang pandamang pag-iral” ay hindi maaaring makita ang Allah sa pamamagitan ng mga mata sa Kabilang-Buhay, mali ang kahulugang ito, sapagkat ipinapakita ng mga tekstong ipinahayag na makikita Siya ng mga mananampalataya.
Ngunit kung ang ibig niyang sabihin ay itanggi na ang Allah ay kahawig ng mga pisikal na katawan at mga nilikha, tama ang pangunahing kahulugang ito, sapagkat sinabi ng Allah:
“Walang anumang katulad Niya, at Siya ang Lubos na Nakakarinig, ang Lubos na Nakakakita.”
[Ash-Shura 42:11]
Kaya mas mainam na iwasan ang malalabong termino at gumamit ng malinaw na mga pahayag na nakabatay sa mga tekstong ipinahayag.
Ang salitang “lugar” ay isa ring terminong nangangailangan ng paglilinaw.
Hindi dapat sabihin nang walang paglilinaw na “ang Allah ay nasa isang lugar,” o “ang Allah ay wala sa isang lugar,” hangga’t hindi nalalaman kung ano ang ibig sabihin.
Kung ang “lugar” ay nangangahulugan ng isang nilikhang bagay na nakapaligid o naglalaman sa Allah, ito ay mali. Walang anumang nilikha ang naglalaman sa Kanya, at hindi Siya nangangailangan ng anumang bahagi ng Kanyang nilikha.
Ngunit kung ang ibig sabihin ay itanggi ang kataasan ng Allah sa Kanyang nilikha at ang Kanyang pag-istiwa sa Kanyang Trono, ito ay salungat sa ipinapahiwatig ng Qur’an at Sunnah ayon sa posisyong pinagtitibay ng orihinal na fatwa.
Samakatuwid, ang pagpapatibay na makikita ang Allah sa pamamagitan ng mga mata ay walang kaugnayan sa pag-aangkin na may isang nilikhang bagay na nakapaligid o naglalaman sa Allah.
Mahalagang pag-ibahin ang pagkakita at ganap na pag-abot o pagsaklaw.
Maaaring makita ng tao ang isang bagay nang hindi niya lubusang nauunawaan o nasasaklaw ang tunay na kalagayan nito at lahat ng detalye nito.
Sinabi ng Allah:
“Hindi Siya nasasaklaw ng mga paningin, ngunit nasasaklaw Niya ang lahat ng paningin.”
[Al-An‘am 6:103]
Kaya ang pagpapatibay na makikita ng mga mananampalataya ang Allah sa Kabilang-Buhay ay hindi nangangahulugan na lubusan nilang masasaklaw ang Kanyang Sarili o mauunawaan ang paraan ng Kanyang pagiging gayon.
Sa halip, makikita nila Siya ayon sa ipinahayag ng mga teksto, habang nananatiling ganap ang Kanyang kasakdalan at pagiging walang pagkakatulad sa mga nilikha.
Kung paanong makikita ang Allah sa Kabilang-Buhay, ipinapakita rin ng mga teksto na Siya ay nagsasalita sa sinumang Kanyang naisin sa Kanyang mga alipin at naririnig nila ang Kanyang Salita.
Naririnig ng alipin ang Salita ng Allah sa pamamagitan ng pandama ng pandinig na nilikha ng Allah para sa kanya, ngunit hindi nito ipinapahiwatig na ang Salita ng Allah ay katulad ng pananalita ng tao.
Gayundin, makikita ng mananampalataya ang Allah sa pamamagitan ng kanyang paningin, ngunit hindi nito ipinapahiwatig na ang Allah ay katulad ng mga nilikhang karaniwang nakikita ng tao.
Hindi.
Pinagsasama ng pamamaraan ng Ahl as-Sunnah ang dalawang prinsipyo:
pagpapatibay sa anumang pinagtibay ng Allah para sa Kanyang Sarili at pagtanggi na Siya ay katulad ng mga nilikha.
Kung paanong Siya ay Lubos na Nakakarinig at Lubos na Nakakakita, habang ang Kanyang pandinig at paningin ay hindi katulad ng pandinig at paningin ng mga nilikha, gayundin tunay na makikita ng mga mananampalataya ang kanilang Panginoon sa Kabilang-Buhay nang hindi nangangahulugan na Siya ay katulad ng mga nilikha o na nalalaman natin kung paano magaganap ang pagkakitang iyon.
Kapag sinasabi ng mga iskolar na ang pagkakita sa Allah sa Kabilang-Buhay ay “pandama,” ang ibig nilang sabihin ay tunay na makikita Siya ng mga mananampalataya sa pamamagitan ng kanilang mga mata at ng pandama ng paningin, at hindi lamang Siya makikilala sa puso.
Ito ay pinagtitibay ng Qur’an at Sunnah at hindi sumasalungat sa paniniwalang ang Allah ay ganap na walang pagkakatulad sa mga nilikha.
Tungkol naman sa mga terminong gaya ng “pandamang pag-iral” at “pandamang lugar,” ang mga ito ay malalabong termino. Kaya hindi dapat itayo ang mga usapin ng ‘aqidah sa mga ito nang hindi muna nililinaw ang ibig sabihin.
Ang mas malinaw at mas tumpak na pahayag ay:
Ang Allah ay tunay na umiiral; walang anumang katulad Niya; at makikita Siya ng mga mananampalataya sa pamamagitan ng kanilang mga mata sa Kabilang-Buhay ayon sa ipinahayag ng mga teksto, nang walang paghahalintulad, nang hindi tinatanong kung paano, at nang hindi ganap na nasasaklaw ang Kanyang tunay na kalagayan.
At ang Allah ang higit na nakaaalam.