Ang lahat ng papuri ay kay Allah, at nawa’y sumakaniya ang mga pagpapala at kapayapaan sa Sugo ni Allah. Bilang pagpapatuloy:
Ang pananalitang “Allāhu akbar” ay wasto kapwa sa pananampalatayang Islam at sa wikang Arabe. Ang kahulugan nito ay: “Si Allah ay higit na dakila kaysa sa lahat ng bagay.” Maaaring kaltasin ang min (“kaysa”) at ang kasunod nito sapagkat nauunawaan na ang mga ito batay sa kahulugan. Ang paggamit ng anyong pahambing ay hindi nangangahulugang itinutulad si Allah sa Kaniyang mga nilikha. Maaari itong magpahayag ng paghahambing hinggil sa isang katangiang magkapareho ang tawag, o gamitin sa pagdakila nang walang nilalayong aktuwal na paghahambing.
Ano ang anyong pahambing sa wikang Arabe?
Ang anyong ginagamit sa paghahambing at pagpapahayag ng pinakamataas na antas sa Arabe, na tinatawag na ism al-tafḍīl, ay isang anyong panlarawan na sumusunod sa hulma na afʿal. Sa karaniwang gamit nito, ipinahihiwatig nitong may katangiang taglay ang dalawang bagay, ngunit higit ang isa kaysa sa isa sa katangiang iyon. Binigyang-kahulugan ito ng may-akda ng Sharḥ Qaṭr al-Nadā bilang: “Ang anyong panlarawan na nagpapahiwatig ng pagkakaroon ng parehong katangian at ng pagiging higit dito” (p. 280).
Sinabi ni Al-Azharī sa Sharḥ al-Taṣrīḥ ʿalā al-Tawḍīḥ (2/92): “Ito ang anyong panlarawan na binuo ayon sa hulma na afʿal, upang ipahiwatig na ang inilalarawan nito ay nakahihigit sa iba sa batayang kahulugan ng pandiwa.”
Kabilang sa mga halimbawa nito ang: “Si Zayd ay mas mabuti kaysa kay ʿAmr,” at “Si Zayd ang pinakamabuti sa pangkat.” Gayunman, ang pagkakaroon ng parehong katangian na ipinahihiwatig ng ganitong pananalita ay hindi aktuwal sa lahat ng paggamit. Maaari itong maging aktuwal, o ipinagpapalagay lamang batay sa paniniwala ng kausap, kahit mali ang paniniwalang iyon.
Isang halimbawa ng aktuwal na pagkakaroon ng parehong katangian ang sinabi ni Allah:
“Dahil ang isang pamayanan ay higit na marami kaysa sa isa pang pamayanan.” [Al-Naḥl: 92]
Ibig sabihin dito: mas marami sa bilang.
Isang halimbawa naman ng ipinagpapalagay na pagkakaroon ng parehong katangian ang sinabi ni Allah:
“Ang isang mosque na itinatag sa pagkatakot kay Allah mula pa sa unang araw ay higit na karapat-dapat na tayuan mo upang manalangin.” [Al-Tawbah: 108]
Hindi pinatutunayan ng paghahambing dito na ang Mosque ng Pamiminsala ay may anumang lehitimong karapatan na tayuan at panalanginan ng Propeta, nawa’y sumakaniya ang mga pagpapala at kapayapaan. Sa halip, isinasaalang-alang nito ang maaaring paniniwalang mayroon itong gayong karapatan. Tingnan ang Ism al-Tafḍīl fī al-Qurʾān al-Karīm ni Riyāḍ al-Jubūrī (p. 9).
Wasto bang sabihin ang “Allāhu akbar” nang hindi binabanggit ang “kaysa”?
Oo. Pinahihintulutan ng wikang Arabe na kaltasin ang min (“kaysa”) at ang pinaghahambingan kapag nauunawaan na ang kahulugan. Ang pinaghahambingan ay ang kasunod ng min, gaya ng: “Si Zayd ay mas matanda kaysa kay ʿAmr.”
Sinabi ni Sībawayh: “Gaya ng pagsasabi mo ng ‘Allāhu akbar,’ na ang kahulugan ay: Si Allah ay higit na dakila kaysa sa lahat ng bagay.” Tingnan ang Al-Kitāb (2/33).
Ipinaliwanag din sa Al-Kunnāsh fī Fannay al-Naḥw wa-l-Ṣarf (1/342) na maaaring kaltasin ang min at ang pinaghahambingan kapag nauunawaan na ang mga ito. Kabilang sa mga halimbawa ang “Allāhu akbar,” ibig sabihin: “Higit na dakila kaysa sa lahat ng dakila.”
Samakatuwid, malinaw ang kahulugan ng pananalita, at hindi kailangang tahasang banggitin ng nagsasalita ang mga kinaltas na salita sa bawat pagkakataon. Ito ang takbīr na binibigkas natin sa pagdarasal, habang isinasaisip na si Allah ay higit na dakila kaysa sa lahat ng bagay.
Ang paghahambing ba ay nangangahulugang itinutulad si Allah sa Kaniyang mga nilikha?
Maaaring sabihin: “Si Allah ay higit na dakila kaysa sa ganitong bagay,” na tahasang pinapangalanan ang bagay, at maaari ring sabihin lamang ang “Allāhu akbar.” Ang paggamit ng anyong pahambing dito ay mauunawaan sa dalawang paraan:
Una: maaari itong gamitin sa karaniwang kahulugan nito ng paghahambing, na may pagkakapareho sa tawag sa katangian. Ang pagkakaparehong ito sa tawag ay hindi nangangahulugang ang katangian ng Lumikha at ang katangian ng nilikha ay magkatulad o magkapantay sa kanilang tunay na kalikasan.
Ikalawa: maaari itong gamitin sa pagdakila at sa pagpapahayag ng sukdulang antas ng isang katangian, nang walang nilalayong aktuwal na paghahambing. Hindi lahat ng paggamit ng anyong pahambing ay nagpapatunay na ang kabilang panig ay may bahagi sa binanggit na kahusayan.
Isang halimbawa nito ang sinabi ni Allah:
“Si Allah ba ang higit na mabuti, o ang mga itinatambal nila sa Kaniya?” [Al-Naml: 59]
Binanggit sa fatwa ang paliwanag ni Abū Ḥayyān na ang layunin dito ay hindi ang pagkilala ng kabutihan sa mga huwad na sinasamba at pagkatapos ay sabihing nakahihigit si Allah sa mga iyon. Sa halip, pinagtitibay nito na ang kahusayan ay kay Allah at itinatanggi ito sa mga sinasambang iyon.
Paano nagpapahayag ng pagdakila ang pagkakaltas sa pinaghahambingan?
Sa pagpapaliwanag sa sinabi ni Allah:
“At ang pag-alaala kay Allah ay higit na dakila.” [Al-ʿAnkabūt: 45]
Binanggit ni Al-Rāzī na ang hindi pagtukoy kung ano ang nahihigitan ay nagpapahayag ng pagdakila. Dahil dito, hindi nalilimitahan ang pahayag sa paghahambing sa isang partikular na bagay.
Iniugnay niya ito sa pagsasabi ng nagdarasal ng “Allāhu akbar,” at ipinaliwanag niya ito sa kontekstong iyon bilang: “Ibig sabihin: sa Kaniya ang kadakilaan, hindi sa iba.” Tingnan ang Tafsīr al-Rāzī (25/62). Nililinaw nito ang paggamit ng anyong ito para sa pagdakila, kasabay ng pagpapakahulugan dito na: “Si Allah ay higit na dakila kaysa sa lahat ng bagay.”
Buod
Ang “Allāhu akbar” ay isang wastong pananalita. Pinahihintulutan sa wika ang pagkakaltas ng min (“kaysa”) at ng kasunod nito dahil malinaw ang kahulugan. Ang anyong pahambing ay maaaring magpahayag ng paghahambing, o gamitin sa pagdakila nang walang aktuwal na paghahambing. Samakatuwid, hindi wastong unawain ang anyong akbar lamang bilang pagtutulad kay Allah sa Kaniyang mga nilikha.
At si Allah ang higit na nakaaalam.