Ang lahat ng papuri ay kay Allah, at nawa’y ang mga pagpapala at kapayapaan ay mapasakanilang Sugo ni Allah. Bilang pagpapatuloy:
Ang pagpapatibay sa mga katangiang ginamit ni Allah sa paglalarawan sa Kaniyang sarili, at sa mga katangiang ginamit ng Kaniyang Sugo, nawa’y sumakaniya ang mga pagpapala at kapayapaan, sa paglalarawan sa Kaniya ay hindi nangangahulugan ng kakulangan o pagkakagapos. Ang pagiging malaya Niya sa kawalang-katarungan ay bahagi ng Kaniyang kaganapan, at hindi bunga ng panlabas na hadlang na nagpapataw ng anuman sa Kaniya. Tungkol naman sa salitang “hangganan” (ḥadd), walang pagpapatibay o pagkakaila nito sa Qur’an at Sunnah. Upang maunawaan ang mga pahayag ng mga iskolar tungkol dito, kailangang malaman ang kahulugang nilalayon nila.
Pinagtitibay ang mga katangian ni Allah ayon sa pagkakalahad ng mga ito sa kapahayagan
Taglay ni Allah ang pinakamatataas na katangian, gaya ng buhay, kaalaman, kapangyarihan, pandinig, paningin, pagsasalita, karunungan, awa, pag-ibig, at iba pang katangiang ginamit Niya sa paglalarawan sa Kaniyang sarili o ginamit ng Kaniyang Sugo, nawa’y sumakaniya ang mga pagpapala at kapayapaan, sa paglalarawan sa Kaniya.
Hindi wastong tanggihan ang mga katangiang ito batay sa palagay na ang bawat umiiral na may mga katangian ay kinakailangang limitado. Ang palagay na ito ay hindi wastong batayan upang itanggi ang pinagtibay ng kapahayagan. Gayundin, ang mga iskolar na iniulat na nagkaila ng “hangganan” ay hindi naglayong itanggi ang mga katangian ni Allah o sabihing ang pagpapatibay sa mga ito ay sumasalungat sa Kaniyang kaganapan.
Ang pangunahing tuntunin sa usaping ito ay ang pagpapatibay sa nakasaad sa mga tekstong ipinahayag, nang hindi ginagawang pamantayang humahatol sa mga ito ang mga konseptong binuo lamang sa isip.
Ano ang ibig sabihin ng pagpapatibay o pagkakaila ng “hangganan”?
Ayon sa inilalahad ng fatwa, ang pananalitang “Si Allah ay hindi limitado” ay hindi nabanggit sa Qur’an at Sunnah, at hindi rin naipasa mula sa mga Kasamahan ng Propeta o sa kanilang mga Tagasunod. May ilang imam na nagkaila ng “hangganan,” samantalang may iba namang nagpatibay nito. May mga ulat mula kay Imam Aḥmad na nagpapahayag ng parehong pananaw.
Kabilang sa mga iniulat na nagkaila nito sina Abū Ḥātim at Al-Khaṭṭābī. Kabilang naman sa mga iniulat na nagpatibay nito sina Ibn al-Mubārak, Isḥāq ibn Rāhawayh, ʿUthmān ibn Saʿīd al-Dārimī, at iba pa.
Ipinaliliwanag ng fatwa ang nilalayong kahulugan ng mga pahayag na ito sa sumusunod na paraan:
Samakatuwid, hindi dapat unawain ang mga pananalitang ito nang hiwalay sa nilalayon ng mga nagsabi ng mga ito. Ayon sa paliwanag na ito, pinagtitibay nilang lahat ang mga katangian ni Allah at hindi nila ginagawang dahilan ang usapin ng “hangganan” upang itanggi ang mga iyon.
Maaari bang isipin ang isang tunay na umiiral na walang mga katangian?
Pinagtitibay ng fatwa na ang bawat tunay na umiiral ay kinakailangang may mga katangian, at ang una sa mga ito ay ang pag-iral. Ang pag-iisip ng isang umiiral na lubusang walang anumang katangian ay isang abstraksiyon lamang sa isip na hindi tumutukoy sa anumang tunay na umiiral sa labas ng isip.
Dahil dito, ang pagtatangkang itanggi ang lahat ng katangian ni Allah sa layuning ipahayag na Siya ay malaya sa anumang limitasyon ay hindi nakakamit ang nilalayong pagpapahayag ng Kaniyang pagiging malaya sa kakulangan. Sa halip, ayon sa pangangatwirang inilalahad ng fatwa, humahantong ito sa pagkakaila ng isang tunay na pag-iral na nagtataglay ng kaganapan.
Samakatuwid, ang pagpapatibay sa mga katangian ay hindi sumasalungat sa pagpapahayag na si Allah ay malaya sa mga kakulangan. Ang nararapat ay pagtibayin ang mga katangian ng kaganapan na nakasaad sa mga tekstong ipinahayag.
Ang pagiging malaya ni Allah sa kawalang-katarungan ay hindi nangangahulugang may pumipigil sa Kaniya
Si Allah ay hindi gumagawa ng kawalang-katarungan, at ipinagbawal Niya ito sa Kaniyang sarili. Hindi ito dahil may sinumang pumigil o namilit sa Kaniya. Sa halip, ginagawa Niya ang anumang Kaniyang naisin, at walang sinumang nagpapataw ng tuntunin sa Kaniya.
Dito makikita ang pagkakamali sa pagsasabing ang pagiging malaya Niya sa kawalang-katarungan ay ginagawa Siyang limitado. Ipinagpapalagay ng pahayag na iyon na ang pag-iwas sa kawalang-katarungan ay maaari lamang magmula sa kawalan ng kakayahan o pamimilit, ngunit mali ang palagay na ito. Ipinaalam ni Allah sa Kaniyang mga lingkod ang pinili Niya para sa Kaniyang sarili, kabilang ang pagbabawal sa kawalang-katarungan at ang pagnanais ng kaginhawahan para sa kanila, hindi kahirapan, bilang kagandahang-loob at pagkamapagbigay mula sa Kaniya.
Sinabi ni Allah:
“Hindi Siya tatanungin tungkol sa Kaniyang ginagawa, ngunit sila ay tatanungin.” [Al-Anbiyāʾ: 23]
Hindi dapat tanggihan ang mga katangian dahil sa mga ipinagpapalagay na bunga
Hindi wastong tutulan ang mga napatunayang katangian ni Allah sa pagsasabing kinakailangang magbunga ang mga ito ng kakulangan o pagkakagapos, nang walang patunay na talagang sumusunod ang gayong bunga.
Sa talambuhay ni Sultan Maḥmūd ibn Sabuktakīn, iniulat ni Al-Dhahabī na tumugon ang sultan sa isang pagtutol sa paglalarawan kay Allah bilang nasa itaas ng Kaniyang mga nilikha sa pagsasabing: “Hindi ako ang naglarawan sa Kaniya nang gayon upang sa akin ipataw ang pagtutol; sa halip, Siya ang naglarawan sa Kaniyang sarili.” Tingnan ang Siyar Aʿlām al-Nubalāʾ (17/487).
Ang layunin ay unahin ang ipinahayag ni Allah tungkol sa Kaniyang sarili kaysa sa mga konseptong ginagamit upang salungatin ang pahayag na iyon. Sinabi ni Allah:
“Sabihin mo: Kayo ba ang higit na nakaaalam, o si Allah?” [Al-Baqarah: 140]
Buod
Ang mga napatunayang katangian ni Allah ay mga katangian ng kaganapan. Ang pagpapatibay sa mga ito, o ang pagpapahayag na Siya ay malaya sa kawalang-katarungan, ay hindi nangangahulugang Siya ay napipigilan o napasasailalim sa isang panlabas na hadlang. Ang salitang “hangganan” ay dapat unawain ayon sa nilalayon ng nagsasalita at hindi dapat gawing batayan sa pagkakaila ng mga katangiang nakasaad sa Qur’an at Sunnah.
At si Allah ang higit na nakaaalam.