Ang lahat ng papuri ay kay Allah, at nawa’y ang mga pagpapala at kapayapaan ay mapasa-Sugo ni Allah. Bilang pagpapatuloy:
Ang paghiling ni Moises na makita ang kaniyang Panginoon ay naiiba sa paghiling ng kaniyang mga kababayan. Humiling siya sa kaniyang Panginoon nang hindi ginagawang kondisyon ng kaniyang pananampalataya ang pagkakita sa Kaniya. Sila naman ay nagsabi: “Hindi kami maniniwala sa iyo hangga’t hindi namin nakikita si Allah nang hayagan,” kaya pinarusahan sila dahil sa mapagmatigas na paghinging ito. Ayon sa fatwa, nauna ang kahilingan ni Moises sa pangyayaring iyon, at hiniling niyang makita si Allah para sa kaniyang sarili, hindi upang magharap ng katibayan laban sa kanila.
Bakit hiniling ni Moises, nawa’y sumakaniya ang kapayapaan, na makita ang kaniyang Panginoon?
Sinabi ni Allah:
“Nang dumating si Moises sa Aming itinakdang pakikipagtagpo at kinausap siya ng kaniyang Panginoon, sinabi niya: Panginoon ko, magpakita Ka sa akin upang Ikaw ay aking mamasdan.” [Al-Aʿrāf: 143]
Hiniling ni Moises ang pagkakitang ito sapagkat posible ito sa sarili nitong kalikasan at hindi isang bagay na likas na imposible hinggil kay Allah. Sinagot siya ni Allah:
“Hindi mo Ako makikita. Ngunit tingnan mo ang bundok: kung mananatili ito sa kinaroroonan nito, makikita mo Ako.” [Al-Aʿrāf: 143]
Ipinaliwanag ni Ibn Abī al-ʿIzz al-Ḥanafī na hindi sinaway ni Allah ang mismong kahilingan ni Moises at hindi Niya sinabing imposibleng makita Siya. Sa halip, ipinaalam Niya na hindi Siya makikita ni Moises at ipinakita rito ang nangyari sa bundok nang magpakita Siya rito:
“Nang magpakita ang kaniyang Panginoon sa bundok, ginawa Niya itong durug-durog, at bumagsak si Moises na walang malay.” [Al-Aʿrāf: 143]
Sa kabila ng lakas at katigasan nito, hindi nakayanan ng bundok ang pagpapakitang iyon. Ang mga tao sa mundong ito ay higit na mahina upang makayanan iyon. Bukod dito, ang pag-uugnay ng pagkakita sa pananatili ng bundok sa kinaroroonan nito—isang bagay na posible sa kapangyarihan ni Allah—ay nagpapahiwatig, ayon sa pangangatwirang ito, na ang pagkakita kay Allah ay posible sa sarili nitong kalikasan. Tingnan ang Sharḥ al-Ṭaḥāwiyyah (1/212).
Samakatuwid, hindi nangangahulugan ang kahilingan ni Moises na humiling siya ng isang bagay na hindi nararapat hinggil kay Allah. Magkaiba ang pagiging likas na imposible ng pagkakita sa Kaniya at ang kawalan ng kakayahan ng tao na makayanan ito sa buhay na ito.
Itinatanggi ba ng “Hindi mo Ako makikita” ang pagkakita kay Allah sa Kabilang-buhay?
Ang katagang Arabe na lan, na nagpapahayag ng pagtanggi sa mangyayari sa hinaharap, ay hindi kusang nangangahulugan ng walang hanggang pagtanggi. Isang halimbawa ang sinabi ni Allah:
“Hindi ako aalis sa lupaing ito hangga’t hindi ako pinahihintulutan ng aking ama.” [Yūsuf: 80]
Dito, ang pagtangging ipinahayag gamit ang lan ay may itinakdang hangganan.
Kaya hindi wastong gamitin ang sinabi ni Allah kay Moises na “Hindi mo Ako makikita” bilang patunay na imposibleng makita si Allah sa Kabilang-buhay.
Gayundin ang sinabi Niya:
“Hindi Siya lubusang nasasaklaw ng mga paningin.” [Al-Anʿām: 103]
Ipinaliwanag ni Ibn Abī al-ʿIzz na ang idrāk dito ay nangangahulugang ganap na pagsaklaw, na mas tiyak kaysa sa simpleng pagkakita. Makikita si Allah nang hindi Siya lubusang nasasaklaw ng mga paningin, kung paanong nakikilala Siya nang hindi Siya lubusang nasasaklaw ng kaalaman ng mga nilikha. Ito ang pagpapakahulugang pinanghahawakan ng fatwa.
Nangyari ba ang kahilingan ni Moises matapos tamaan ng kidlat ang kaniyang mga kababayan?
Ayon sa fatwa, hiniling ni Moises na makita si Allah bago ang pangyayaring tinamaan ng kidlat ang kaniyang mga kababayan. Ibinabatay nito ang paliwanag sa pagkakasunod-sunod ng salaysay sa Surah Al-Aʿrāf at sa mga ulat na ipinaabot ng mga tagapagpaliwanag ng Qur’an.
Binabanggit ng surah ang kahilingan ni Moises na makita si Allah, pagkatapos ang kaniyang pagbabalik sa kaniyang mga kababayan at ang kaniyang pagtutol sa pagsamba nila sa guya. Pagkatapos ay sinasabi nito:
“Pumili si Moises ng pitumpung lalaki mula sa kaniyang mga kababayan para sa Aming itinakdang pakikipagtagpo. Nang yanigin sila ng lindol, sinabi niya: Panginoon ko, kung ninais Mo, nilipol Mo na sana sila noon pa, pati ako.” [Al-Aʿrāf: 155]
Ilang tagapagpaliwanag ang nagsabing ang sanhi ng pagyanig na ito ay ang kanilang paghiling na makita si Allah nang hayagan. Iniulat ni Ibn Kathīr mula kay Al-Suddī na umalis sila upang humingi ng kapatawaran sa pagsamba sa guya. Pagkatapos, sinabi nila kay Moises na hindi sila maniniwala sa kaniya hangga’t hindi nila nakikita si Allah, kaya tinamaan sila ng kidlat. Tingnan ang Tafsīr Ibn Kathīr (3/479).
Batay sa pagkakasunod-sunod na ito, hindi lumilitaw ang suliraning para bang hiniling ni Moises ang pagkakita matapos niyang masaksihan ang kanilang kaparusahan dahil sa paghiling nito.
Bakit pinarusahan ang mga Anak ni Israel?
Ang pangunahing pagkakaiba ay ginawa nilang kondisyon ang pagkakita kay Allah upang maniwala kay Moises. Sinabi ni Allah:
“At nang sabihin ninyo: O Moises, hindi kami maniniwala sa iyo hangga’t hindi namin nakikita si Allah nang hayagan, tinamaan kayo ng kidlat habang kayo ay nakatingin. Pagkatapos, binuhay Namin kayong muli matapos ang inyong kamatayan upang kayo ay magpasalamat.” [Al-Baqarah: 55–56]
Sinabi rin Niya:
“Sinabi nila: Ipakita mo sa amin si Allah nang hayagan. Kaya tinamaan sila ng kidlat dahil sa kanilang paggawa ng mali.” [Al-Nisāʾ: 153]
Ipinaliwanag ni Ibn ʿĀshūr na ang kanilang pagkakamali ay ang pagtangging maniwala hangga’t hindi nila nakikita si Allah, hindi ang simpleng paghiling na makita Siya. Tingnan ang Al-Taḥrīr wa-l-Tanwīr (4/301).
Si Moises naman ay hindi ginawang kondisyon ng kaniyang pananampalataya ang pagkakitang iyon. Kaya naiiba ang kaniyang kahilingan sa kanila, kapwa sa layunin at nilalaman.
Humiling ba si Moises upang magharap ng katibayan laban sa kaniyang mga kababayan?
Hindi pinanghahawakan ng fatwa ang pagpapakahulugang ito. Ayon sa naunang paliwanag, nauna ang kaniyang kahilingan sa kanila, at nag-iisa siya nang hilingin niyang makita si Allah. Binabanggit din ng fatwa na wala itong natagpuang iskolar na nagpahayag ng ganitong pagpapakahulugan.
Hindi sapat na ihambing ang pangyayaring ito sa pangangatwiran ni Abraham sa kaniyang mga kababayan upang patunayan ang parehong kahulugan dito. Ipinahihiwatig ng konteksto ng kuwento ni Moises na hiniling niyang makita ang kaniyang Panginoon para sa kaniyang sarili.
Buod
Hiniling ni Moises na makita ang kaniyang Panginoon nang walang pagmamatigas at nang hindi ginagawang kondisyon ng pananampalataya ang pagkakitang iyon. Ipinaalam sa kaniya na hindi niya Siya makikita sa mundong ito. Ang kaniyang mga kababayan naman ay pinarusahan dahil ginawa nilang kondisyon ng paniniwala ang pagkakita. Ang sinabi ni Allah na “Hindi mo Ako makikita” ay hindi nangangahulugang likas na imposibleng makita si Allah, at hindi rin nito itinatanggi ang pagkakita sa Kaniya sa Kabilang-buhay.
At si Allah ang higit na nakaaalam.