Ang lahat ng papuri ay kay Allah, at nawa’y ang pagpapala at kapayapaan ay mapasakanya, ang Sugo ni Allah.
Ipinaliliwanag ng fatwa na ang mga Ashʿarī ay sumasang-ayon sa mga Jahmī sa pagsasabing ang mga binibigkas na salita ng Qur’an ay nilikha, ngunit naiiba sila sa pamamagitan ng paniniwala sa isang walang hanggang pananalita na nananatili sa Esensya ni Allah, na tinatawag nilang “kalām nafsī.” Kaya ang kanilang pagkakasundo ay bahagya lamang at hindi nangangahulugang magkapareho ang kanilang mga doktrina.
Ipinag-iiba rin ng fatwa ang paghatol sa isang pahayag at ang paghatol sa isang partikular na tao. Binabanggit nito na maaaring may dahilan para patawarin ang isang iskolar na nagkamali dahil sa interpretasyon, o ang isang mangmang na sumusunod lamang sa iba, at hindi dapat ideklarang kāfir ang isang partikular na tao bago maitatag laban sa kanya ang katibayan.
Ayon sa mga siping inilalahad ng fatwa, pinag-iiba ng mga Ashʿarī ang kalām nafsī at ang pananalitang binibigkas.
Para sa kanila, ang kalām nafsī ay isang walang hanggang katangian na nananatili sa Esensya ni Allah. Samantala, ang mga salitang binabasa at isinusulat ay nilikha at nagpapahiwatig ng walang hanggang pananalitang iyon.
Kaya ang paglalarawan sa kalām nafsī bilang simpleng “mga kaisipan” ay hindi ganap na tumpak sa kahulugang tinutukoy ng mga tekstong binanggit. Inilalarawan nila ito bilang isang walang hanggang kahulugan na nananatili sa Esensya ni Allah, at hindi bilang mga bagong kaisipang lumilitaw.
Sinabi ni Al-Bājūrī:
“Alamin mo na ang Pananalita ni Allah ay ginagamit upang tukuyin ang sinaunang panloob na pananalita, ibig sabihin, ito ay isang katangiang nananatili sa Kanyang Esensya, Kaluwalhatian sa Kanya.”
Pagkatapos ay binanggit niya ang paggamit nito para sa pananalitang binibigkas, sa kahulugang ito ay nilikha ni Allah.
Ipinaliwanag niya na ang Qur’an sa kahulugan ng kalām nafsī ay hindi nilikha ayon sa kanilang pananaw, samantalang ang mga salitang binibigkas sa Qur’an ay nilikha. Gayunman, ipinagbawal nila ang pagsasabi nang walang paglilinaw na “ang Qur’an ay nilikha” sa labas ng konteksto ng pagtuturo, dahil baka maunawaan itong kasama ang katangiang nananatili sa Esensya ni Allah.
Tingnan: Sharḥ al-Bājūrī ʿalā Jawharat al-Tawḥīd, pp. 94–95.
Sinipi ng fatwa si ʿAbd al-Salām al-Laqānī na nagsasabing ang kalām nafsī ay iisang kahulugan, na ipinahihiwatig sa pamamagitan ng pananalita, pagsulat at mga tanda. Kapag ipinahayag ito sa Arabic, ito ay Qur’an; sa Syriac, ito ay Ebanghelyo; at sa Hebrew, ito ay Torah.
Tingnan: Sharḥ Jawharat al-Tawḥīd, p. 159.
Pinupuna ng fatwa ang paglalahad na ito at hindi nito tinatanggap ang pananaw na ang Qur’an, Torah at Ebanghelyo ay mga magkakaibang pagpapahayag lamang ng iisang kahulugang hindi nahahati.
Inilalahad din nito, sa pagpapaliwanag ng kanilang doktrina, ang ilang pananaw tungkol sa mga salitang ipinahayag: na nilikha ang mga ito sa Preserved Tablet, o ipinahayag ni Jibrīl عليه السلام, o ipinahayag ni Muḥammad صلى الله عليه وسلم. Ang mga ito ay mga detalyeng inilalahad ng fatwa bilang bahagi ng talakayan nito sa doktrina at hindi ang pananaw na pinipili nito.
Ayon sa fatwa, sinasabi ng mga Jahmī na ang Qur’an ay nilikha, nang hindi pinag-iiba ang isang walang hanggang kahulugan at isang nilikhang anyo ng mga salita. Hindi nila pinatutunayan ang katangian ng pananalita na nananatili kay Allah sa paraang pinatutunayan ito ng mga Ashʿarī.
Samantala, pinatutunayan ng mga Ashʿarī ang pangunahing katangian ng pananalita, ngunit itinuturing nilang nilikha ang mga salitang ipinahayag. Dahil dito, sinasabing may pagkakasundo sila sa isang bahagi ng pananaw ngunit hindi sa buong doktrina.
Inihambing ni Ibn Taymiyyah ang mga Ashʿarī sa mga Muʿtazilī at ipinaliwanag na tama ang mga Ashʿarī sa pagtatatag na ang nagsasalita ay yaong kung kanino nananatili ang pananalita, tulad ng taong may kaalaman ay yaong kung kanino nananatili ang kaalaman.
Gayunman, pinuna niya ang paghihiwalay nila sa Pananalita ni Allah at sa ipinahayag na Qur’an, at ang paglalarawan nila sa mga salitang ipinahayag bilang pagsasalaysay o pagpapahayag lamang nito.
Iniulat na ginamit ni Ibn Kullāb ang salitang “ḥikāyah” (“pagsasalaysay”), samantalang ginamit ni al-Ashʿarī ang salitang “ʿibārah” (“pagpapahayag”).
Tingnan: Al-Tisʿīniyyah, na inilathala sa Al-Fatāwā al-Kubrā (6/632).
Samakatuwid, kailangang ipaliwanag ang mga pagkakaibang ito kapag inihahambing ang mga teolohikal na paaralan, at hindi tama na bawasan ang kanilang mga doktrina sa isang pahayag lamang nang walang paglilinaw.
Pinagtitibay ng fatwa ang pananaw na ang ipinahayag na Qur’an ay hindi nilikhang Pananalita ni Allah, at si Allah mismo ang nagsalita nito. Hindi ito pananalitang nilikha Niya sa ibang nilalang at pagkatapos ay iniugnay sa Kanyang sarili.
Kabilang sa mga prinsipyong binanggit mula kay Ibn Taymiyyah:
“Ang pananalita ay pananalita ng taong nagpasimula nito, hindi ng taong naghatid at nagsalin nito.”
Kaya ipinahatid ni Jibrīl عليه السلام ang Qur’an sa Propeta صلى الله عليه وسلم, at ipinahatid naman ito ng Propeta sa kanyang ummah. Ang paghahatid ng pananalita ay hindi nangangahulugang ang tagapagdala nito ang orihinal na lumikha nito.
Dahil dito, tinatanggihan ng fatwa ang pananaw na nilikha ang mga binibigkas na salita ng Qur’an, habang kinikilala na ang pagpapatibay ng mga Ashʿarī sa katangian ng pananalita ang siyang naghihiwalay sa kanilang doktrina sa pananaw ng mga Jahmī.
Binibigyang-diin ng fatwa na ang pagpuna sa isang partikular na teolohikal na pahayag ay hindi nangangahulugang kailangang ideklarang kāfir ang bawat taong naniniwala rito.
Maaaring ang isang tao ay iskolar na nagkamali dahil sa interpretasyon, o isang mangmang na sumusunod lamang sa iba, at maaaring magkaroon ng dahilan para siya ay mapatawad.
Sinabi ni Ibn Taymiyyah:
“Sinumang kabilang sa mga mananampalataya ang nagsisikap na hanapin ang katotohanan ngunit nagkamali, patatawarin ni Allah ang kanyang pagkakamali, anuman ito, sa mga usaping teoretikal man o praktikal.”
Tingnan: Majmūʿ al-Fatāwā (23/346).
Ipinaliwanag niya na maaaring hindi makarating sa isang tao ang katibayan, o hindi ito mapatunayan sa kanyang pananaw, o hindi niya ito kayang maunawaan, o makaharap siya ng mga pagdududang maaaring maging dahilan upang siya ay mapatawad.
Sinabi rin niya:
“Ang isang partikular na tao ay hindi ideklarang kāfir hanggang sa maitatag laban sa kanya ang katibayan.”
Tingnan: Majmūʿ al-Fatāwā (7/619).
Kaya ang isang pangkalahatang hatol tungkol sa isang pahayag ay hindi dapat awtomatikong ilapat sa isang partikular na tao dahil lamang sa kanyang pagkakaugnay sa isang teolohikal na paaralan.
Ayon sa fatwa, ang mga Ashʿarī ay sumasang-ayon sa mga Jahmī tungkol sa pagiging nilikha ng mga binibigkas na salita ng Qur’an, ngunit naiiba sila sa pamamagitan ng pagpapatibay sa walang hanggang kalām nafsī. Kaya ang kanilang pagkakasundo ay bahagya lamang.
Pinipili ng fatwa ang pananaw na ang ipinahayag na Qur’an ay hindi nilikhang Pananalita ni Allah, habang pinag-iiba ang pagpuna sa isang doktrina at ang paghatol sa taong naniniwala rito, na isinasaalang-alang ang interpretasyon, kamangmangan, at kung naitatag na ang katibayan laban sa kanya.
At si Allah ang higit na nakaaalam.