Ang lahat ng papuri ay para kay Allah, at nawa’y ang kapayapaan at mga pagpapala ay mapasakay sa Sugo ni Allah. Pagkatapos:
Ang mga salitang “hangganan” at “direksiyon” ay mga pangkalahatan at malalabong termino na hindi ginamit sa Qur’an at Sunnah sa ganitong teknikal na kahulugan. Kaya hindi tama na ang mga ito ay ganap na itanggi o pagtibayin nang hindi muna nililinaw ang ibig sabihin. Kung ang “hangganan” o “direksiyon” ay nangangahulugan ng wastong kahulugan, gaya ng pagiging hiwalay ni Allah تعالى sa Kanyang mga nilikha at ang Kanyang pagiging nasa ibabaw nila, ito ay isang wastong kahulugan. Ngunit kung ang ibig sabihin ay may isang nilikha na pumapalibot kay Allah تعالى o naglilimita sa Kanya, ito ay mali.
Ang salitang “hangganan” ay kabilang sa mga bagong lumitaw at malalabong termino, at ginamit ito ng ilang iskolar sa iba’t ibang kahulugan.
Kung ang ibig sabihin nito ay si Allah تعالى ay naiiba sa Kanyang mga nilikha, hiwalay sa kanila, hindi nananahan sa kanila at hindi nakikiisa sa kanila, ito ay isang wastong kahulugan.
Ngunit kung ang ibig sabihin ay si Allah تعالى ay nililimitahan ng isang nilikha o napaliligiran ng isang nilikha, ito ay isang maling kahulugan.
Sinabi ni Imam Uthman ibn Sa‘id ad-Darimi, kaawaan nawa siya ni Allah:
“Si Allah تعالى ay may isang hangganan na walang sinumang nakaaalam maliban sa Kanya. Hindi pinahihintulutang isipin ng sinuman na ang Kanyang hangganan ay may isang wakas sa sarili nito. Bagkus, pinaniniwalaan ang hangganan at ipinauubaya ang kaalaman tungkol dito kay Allah.”
Ayon sa pagpapakahulugang ito, ang ibig sabihin ng pahayag ay ang pagpapatunay sa tunay na pag-iral ni Allah تعالى at sa Kanyang pagiging naiiba sa Kanyang mga nilikha, nang hindi inaangkin na alam ang paraan ng Kanyang Sarili o na kayang unawain at saklawin ito.
Tungkol naman sa “hangganan” sa kahulugang kayang saklawin ng mga nilikha si Allah sa pamamagitan ng kaalaman, paglalarawan, o pag-unawa sa realidad ng Kanyang Sarili, ito ay itinatanggi; hindi kayang saklawin ng mga nilikha si Allah تعالى sa kanilang kaalaman.
Ang salitang “direksiyon” ay isa rin sa mga malalabong termino.
Kung ang ibig sabihin nito ay ang direksiyon ng kataasan, at pinatutunayan na si Allah تعالى ay nasa ibabaw ng Kanyang mga nilikha at nag-istiwa’ sa Kanyang Trono sa paraang naaayon sa Kanyang Kamahalan, ito ay wastong kahulugan ayon sa mga tekstong nagpapatunay sa Kataasan ni Allah at sa Kanyang pagiging nasa ibabaw ng Kanyang mga nilikha.
Ngunit kung ang ibig sabihin ng direksiyon ay si Allah تعالى ay nakakulong sa loob ng isang lugar o napaliligiran ng isang nilikhang direksiyon, ito ay mali, sapagkat walang anumang nilikha ang nakapapaligid kay Allah تعالى.
Dahil dito, sinabi ni Shaykh Ibn Uthaymin, kaawaan nawa siya ni Allah, na hindi pinakamainam na gamitin ang salitang “direksiyon” nang walang paglilinaw, maging sa pagtanggi rito o sa pagpapatibay nito. Sa halip, dapat linawin kung ano ang ibig sabihin.
Ang pahayag na ito ay nangangailangan ng paglilinaw sa ibig sabihin nito.
Kung ang ibig sabihin ay si Allah تعالى ay hindi napaliligiran ng anuman sa Kanyang mga nilikha at walang nilikhang lugar ang makapaglilimita sa Kanya, ito ay wastong kahulugan.
Ngunit kung ang ibig sabihin ay pagtanggi sa Kataasan ni Allah تعالى, sa Kanyang pagiging nasa ibabaw ng Kanyang mga nilikha, at sa Kanyang istiwā’ sa Kanyang Trono, ito ay maling kahulugan, sapagkat ang pagtanggi na napaliligiran si Allah ng mga nilikha ay hindi nangangahulugang itinatanggi ang Kanyang Kataasan.
Kaya iniulat mula kay Shaykh al-Islam Ibn Taymiyyah, kaawaan nawa siya ni Allah, na tinanong niya ang mga tumatanggi sa “direksiyon”: Ano ang ibig ninyong sabihin sa direksiyon? Kung ang ibig ninyo ay isang bagay na umiiral at nilikha, si Allah ay wala sa loob ng mga nilikha. At kung ang ibig ninyo ay yaong nasa labas ng mundo, si Allah تعالى ay nasa ibabaw ng mundo at hiwalay sa mga nilikha.
Gayundin, ang taong nagpapatunay sa “direksiyon” ay dapat tanungin kung ano ang ibig niyang sabihin. Kung ang ibig niyang sabihin ay si Allah تعالى ay nasa ibabaw ng mundo, ito ay wastong kahulugan. Ngunit kung ang ibig niyang sabihin ay Siya ay nasa loob ng isang nilikha, ito ay mali.
Sinabi ni Imam at-Tahawi, kaawaan nawa siya ni Allah:
“Hindi Siya napaliligiran ng anim na direksiyon gaya ng pagkakapaloob ng mga nilikhang bagay.”
Ang pahayag na ito ay hindi nangangahulugang kailangang itanggi ang Kataasan ni Allah تعالى o ang Kanyang istiwā’ sa Kanyang Trono.
Ipinaliwanag ni Ibn Abi al-‘Izz al-Hanafi, kaawaan nawa siya ni Allah, na ang ibig sabihin ay si Allah تعالى ay hindi napaliligiran ng anuman sa Kanyang mga nilikha, at Siya, ang Maluwalhati, ay sumasaklaw sa lahat ng bagay at nasa ibabaw ng lahat ng bagay.
Gayunpaman, binigyang-diin ni Ibn Abi al-‘Izz na hindi pinakamainam gamitin ang ganitong malalabong termino, sapagkat ang mga terminong ginamit sa kapahayagan sa Qur’an at Sunnah ay mas malinaw at mas malayo sa kalituhan.
Ang mga salitang tulad ng “hangganan” at “direksiyon” ay hindi dapat bigyan ng iisang hatol dahil lamang sa mismong salita, sapagkat nag-iiba ang kahulugan nito ayon sa layunin ng nagsasalita.
Ang pangunahing tuntunin ay:
Kaya hindi tama na sabihin nang walang paglilinaw: “Ang pagpapatunay sa direksiyon ay isang bid‘ah,” at hindi rin tama na sabihin nang walang paglilinaw: “Si Allah ay nasa isang direksiyon,” hanggang sa malaman kung ano ang ibig sabihin ng salitang “direksiyon.”
Ang pagsasabing “Si Allah ay hindi nililimitahan ng mga direksiyon” ay walang iisang hatol hanggang malaman ang ibig sabihin nito. Kung ang ibig sabihin ay si Allah تعالى ay hindi napaliligiran ng anuman sa Kanyang mga nilikha at walang nilikha ang makapaglilimita sa Kanya, ito ay wastong kahulugan. Ngunit kung ang ibig sabihin ay pagtanggi sa Kataasan ni Allah, sa Kanyang pagiging nasa ibabaw ng Kanyang mga nilikha, at sa Kanyang istiwā’ sa Kanyang Trono, ito ay maling kahulugan.
Gayundin sa salitang “hangganan”: kung ang ibig sabihin ay si Allah تعالى ay naiiba at hiwalay sa Kanyang mga nilikha, mayroon itong wastong kahulugan ayon sa mga iskolar na gumamit nito. Ngunit kung ang ibig sabihin ay napaliligiran si Allah تعالى ng mga nilikha o nililimitahan Siya ng isang nilikha, ito ay mali.
Ang pinakamainam sa usaping ito ay manatili sa mga salitang ginamit sa mga tekstong pangkapahayagan, pagtibayin ang anumang pinagtibay ni Allah para sa Kanyang Sarili nang walang pagtutulad o paghahalintulad sa mga nilikha, at ituring Siyang malaya sa anumang hindi angkop sa Kanyang Kamahalan nang hindi itinatanggi o binabago ang Kanyang mga katangian.
At si Allah تعالى ang higit na nakaaalam.