Ang lahat ng papuri ay kay Allah, at nawa’y ang kapayapaan at mga pagpapala ay mapasai Sugo ni Allah.
Isinalaysay ni al-Bukhārī mula kay Abū Hurayrah, kalugdan nawa siya ni Allah, na sinabi ng Sugo ni Allah, sumakanya ang kapayapaan at pagpapala, sa kanyang isinalaysay mula sa kanyang Panginoon, ang Makapangyarihan at Dakila:
“Tunay na sinabi ni Allah: Sinumang magpakita ng pakikipag-away sa isang malapit na alipin Ko, ipinahahayag Ko laban sa kanya ang digmaan. Ang Aking alipin ay hindi lumalapit sa Akin sa pamamagitan ng anumang higit Kong minamahal kaysa sa mga ipinag-uutos Ko sa kanya. Patuloy na lumalapit sa Akin ang Aking alipin sa pamamagitan ng mga kusang pagsamba hanggang sa mahalin Ko siya. Kapag minahal Ko siya, Ako ang kanyang pandinig na ginagamit niya sa pagdinig, ang kanyang paningin na ginagamit niya sa pagtingin, ang kanyang kamay na ginagamit niya sa paghampas, at ang kanyang paa na ginagamit niya sa paglakad. Kung hihingi siya sa Akin, tiyak na ibibigay Ko sa kanya; at kung hihingi siya ng Aking pagkalinga, tiyak na poprotektahan Ko siya. Hindi Ako nag-atubili sa anumang Aking gagawin gaya ng pag-aatubili Ko tungkol sa kaluluwa ng Aking mananampalatayang alipin: ayaw niya sa kamatayan at ayaw Kong siya ay pahirapan.”
Samakatuwid, tunay at mapananaligan ang hadith. Binanggit dito ang pag-aatubili kaugnay ng pagkuha sa kaluluwa ng mananampalatayang alipin, dahil sa awa, habag at pagmamahal sa kanya; sapagkat ayaw ng mananampalataya sa kamatayan at ayaw ni Allah na pahirapan ang Kanyang minamahal na mananampalatayang alipin.
Ang pag-aatubiling binanggit sa hadith ay hindi tulad ng pag-aatubili ng isang nilikha na maaaring magmula sa pag-aalinlangan sa kakayahan, kawalan ng kaalaman sa mga kahihinatnan, o kawalan ng katiyakan kung ano ang kapaki-pakinabang.
Si Allah, Kaluwalhatian at Kataas-taasan sa Kanya, ay ganap sa kaalaman at kapangyarihan. Ang mga kakulangang sumasapit sa mga nilikha ay hindi maaaring iugnay sa Kanya.
Kaya dapat maunawaan ang pag-aatubiling binanggit sa teksto ayon sa konteksto ng hadith: ito ay may kaugnayan sa pagkuha sa kaluluwa ng mananampalataya, dahil sa awa at habag sa kanya at dahil sa pagkamuhi sa pagpapahirap sa kanya.
Hindi tama na ilarawan si Allah bilang “nag-aatubili” nang walang anumang paglilimita kung ang salitang ito ay magpapahiwatig ng kakulangan o kawalan ng kakayahan.
Tinanong si Shaykh Muhammad ibn Ṣāliḥ al-‘Uthaymīn, kaawaan nawa siya ni Allah, tungkol sa hadith na ito at kung pinatutunayan nito ang katangian ng pag-aatubili para kay Allah. Sumagot siya, sa buod:
“Hindi pinahihintulutang patunayan ang pag-aatubili kay Allah, ang Makapangyarihan at Dakila, nang walang paglilimita. Binanggit ni Allah ang pag-aatubili sa partikular na usaping ito: ‘Hindi Ako nag-atubili sa anumang Aking gagawin gaya ng pag-aatubili Ko sa pagkuha sa kaluluwa ng Aking mananampalatayang alipin.’ Ang pag-aatubiling ito ay hindi dahil sa pagdududa kung ano ang kapaki-pakinabang, ni dahil sa pagdududa sa kakayahang gawin ang isang bagay; bagkus, ito ay dahil sa awa sa mananampalatayang alipin na ito.”
Ipinaliwanag niya na ayaw ng mananampalataya sa kamatayan, samantalang ayaw ni Allah na pahirapan siya. Hindi ito nangangahulugan na may pag-aalinlangan si Allah tungkol sa Kanyang kaalaman o kapangyarihan.
Samantala, ang pag-aatubili ng tao kapag nagnanais gumawa ng isang bagay ay maaaring dahil hindi niya alam ang mga kahihinatnan o nagdududa siya sa kanyang kakayahang gawin ito. Si Allah ay malaya sa lahat ng iyon.
Tinanong si Shaykh al-Islam Ibn Taymiyyah, kaawaan nawa siya ni Allah, tungkol sa kahulugan ng pag-aatubiling binanggit sa hadith. Ipinaliwanag niya na ang hadith ay tunay, na ang sinabi ng Propeta, sumakanya ang kapayapaan at pagpapala, ay katotohanan, at hindi ito maaaring tanggihan dahil lamang sa pag-aakalang may maling kahulugan.
Ipinaliwanag niya na ang mga katangian ni Allah ay hindi maaaring ihambing sa mga katangian ng mga nilikha, sapagkat sinabi ni Allah:
“Walang anumang katulad Niya, at Siya ang Ganap na Nakakarinig, ang Ganap na Nakakakita.” [Ash-Shūrā 42:11]
Pagkatapos ay ipinaliwanag niya na ang pag-aatubili ng isang nilikha ay maaaring magkaroon ng iba’t ibang dahilan at hindi kinakailangang sanhi ng kawalan ng kaalaman sa mga kahihinatnan.
Maaaring mahalin ng isang tao ang isang bagay mula sa isang pananaw at ayawan ito mula sa ibang pananaw. Kaya ang isang gawain ay maaaring nais mula sa isang pananaw at ayaw mula sa ibang pananaw.
Nagbigay siya ng mga halimbawa, gaya ng maysakit na nais ang gamot ngunit ayaw sa lasa o hirap nito, at ng mabubuting gawa na maaaring ayawan ng sarili ngunit nais pa ring gawin ng alipin dahil sa kabutihang taglay ng mga ito.
Sinabi ni Allah:
“Itinakda sa inyo ang pakikipaglaban, kahit ito ay kinamumuhian ninyo.” [Al-Baqarah 2:216]
At sinabi ng Propeta, sumakanya ang kapayapaan at pagpapala:
“Ang Paraiso ay napaliligiran ng mga bagay na hindi kanais-nais, at ang Impiyerno ay napaliligiran ng mga pagnanasa.”
Ipinaliwanag ni Ibn Taymiyyah, kaawaan nawa siya ni Allah, na ang mananampalatayang lumalapit kay Allah sa pamamagitan ng mga obligasyon at kusang pagsamba ay nagiging minamahal ni Allah.
Itinakda ni Allah ang kamatayan para sa Kanyang mga alipin, at ang kamatayan ay hindi maiiwasan. Kaya ito ay nais ni Allah ayon sa Kanyang pagtatadhana.
Kasabay nito, ayaw ni Allah na pahirapan siya, sapagkat ang mananampalatayang ito ay minamahal ni Allah at ayaw niya sa kamatayan.
Kaya nagtagpo ang dalawang bagay:
Ang pagkuha sa kaluluwa ng mananampalataya ay nais ayon sa itinakda ni Allah.
Ang pagpapahirap sa kanya ay ayaw dahil sa sakit ng kamatayan at paghihiwalay sa mundong ito.
Ito ang kahulugan ng pag-aatubiling binanggit sa hadith ayon kay Ibn Taymiyyah: ang isang bagay ay maaaring nais mula sa isang pananaw at ayaw mula sa ibang pananaw, habang nangingibabaw ang panig ng pagnanais dahil ang kamatayan ay isang itinakdang bagay na tiyak na mangyayari.
Kaya sinabi ng Propeta, sumakanya ang kapayapaan at pagpapala:
“Ayaw niya sa kamatayan at ayaw Kong siya ay pahirapan.”
Ang pag-aatubiling ito ay hindi tulad ng pag-aatubili ng nilikha na nagmumula sa kamangmangan o kawalan ng kakayahan. Ito ay isang kahulugang angkop kay Allah, habang pinaniniwalaang ang Kanyang mga katangian ay hindi katulad ng mga katangian ng Kanyang mga nilikha.
Hindi nararapat na ilarawan si Allah bilang “nag-aatubili” nang walang paglilimita, sapagkat kapag ginamit ang salitang ito nang walang paglilinaw, maaari itong magpahiwatig ng maling mga kahulugang hindi naaangkop kay Allah.
Sa halip, dapat pagtibayin ang dumating sa tekstong kapahayagan. Halimbawa, maaaring sabihin:
“Binanggit sa hadith qudsī ang pag-aatubili kaugnay ng pagkuha sa kaluluwa ng mananampalataya.”
Dapat ipaliwanag ang pag-aatubiling ito ayon sa ipinahihiwatig ng hadith: nais ang pagkuha sa kaluluwa mula sa isang pananaw at ayaw ang pagpapahirap sa kanya mula sa ibang pananaw, nang hindi ito inuunawa bilang pagdududa, kamangmangan o kawalan ng kakayahan.
Ang hadith na “Hindi Ako nag-atubili sa anumang Aking gagawin…” ay tunay at mapananaligan.
Ang pag-aatubiling binanggit dito ay kaugnay ng pagkuha sa kaluluwa ng mananampalataya.
Hindi ito dapat unawain bilang pagdududa, kamangmangan o kawalan ng kakayahan, sapagkat si Allah ay ganap sa kaalaman at kapangyarihan.
Ang kahulugan ay ang pagkuha sa kaluluwa ng mananampalataya ay nais ayon sa banal na pagtatadhana, samantalang ayaw ang pagpapahirap sa kanya dahil siya ay isang minamahal na mananampalatayang alipin ni Allah at ayaw niya sa kamatayan.
Hindi ito dapat ihambing sa pag-aatubili ng nilikha dahil sa kamangmangan sa mga kahihinatnan o pagdududa sa sariling kakayahan.
Mas mainam na huwag ilarawan si Allah bilang nag-aatubili nang walang paglilimita, bagkus ay iugnay ang paglalarawan sa kahulugang dumating sa hadith at pagtibayin ito sa paraang naaangkop kay Allah.
At si Allah ang higit na nakaaalam.