Ang lahat ng papuri ay kay Allah, at nawa'y ang kapayapaan at mga pagpapala ay mapasakanilang Sugo ni Allah.
Ang kabuhayan ay itinakda at isinulat, ngunit ang panalangin, pagsisikap, pagpapanatili ng ugnayan sa mga kamag-anak, at lahat ng iba pang paraan na ginawa ni Allah bilang mga daan tungo sa kabuhayan ay bahagi rin mismo ng itinakdang kapalaran. Kaya walang salungatan sa pagitan ng paniniwala sa itinakda ni Allah at paggamit ng mga kinakailangang paraan.
Ang pagiging itinakda ng kabuhayan ay hindi nangangahulugan na dapat iwan ng tao ang paggawa at panalangin at sabihin: “Kung nakasulat na ang aking kabuhayan, darating ito sa akin nang hindi ako nagsisikap.”
Sa halip, itinakda ni Allah ang kabuhayan at itinakda rin Niya ang mga paraan kung paano ito nakakamit. Maaaring itinakda para sa isang alipin ang kabuhayan dahil sa kanyang trabaho, panalangin, pagpapanatili ng ugnayan sa kanyang mga kamag-anak, o iba pang dahilan.
Sinabi ni Shaykh al-Islam Ibn Taymiyyah, kaawaan siya ni Allah:
“Ang kabuhayan ay dalawang uri: ang una ay yaong alam ni Allah na ipagkakaloob Niya sa kanya; ito ay hindi nagbabago. Ang ikalawa ay yaong isinulat Niya at ipinaalam sa mga anghel; ito ay nadaragdagan at nababawasan ayon sa mga dahilan.”
Ipinaliwanag niya na ang mga dahilan kung saan nakakamit ang kabuhayan ay bahagi rin ng itinakda at isinulat ni Allah.
Maiintindihan ang sinabi ni Ibn Taymiyyah, kaawaan siya ni Allah, sa pamamagitan ng pagkilala sa pagkakaiba ng nauukol sa kaalaman ni Allah at ng isinusulat ng mga anghel.
Ang alam ni Allah sa pamamagitan ng Kanyang ganap na kaalaman ay hindi nagbabago, sapagkat alam na ni Allah mula pa sa kawalang-hanggan ang lahat ng mangyayari. Alam din Niya ang mga dahilan na gagamitin ng alipin at ang mga magiging bunga nito sa kanyang kabuhayan.
Samantala, ang isinusulat ng mga anghel mula sa mga bagay na ipinaalam sa kanila ni Allah ay maaaring nauugnay sa mga dahilan na nagdudulot ng pagdaragdag o pagbabawas, tulad ng panalangin, pagpapanatili ng ugnayan sa pamilya, at pagsisikap.
Kapag nanalangin ang alipin, pinanatili ang ugnayan sa kanyang mga kamag-anak, o gumamit ng mga paraan upang hanapin ang kabuhayan, nangyayari ang itinakda ni Allah na mga bunga ng mga dahilang iyon. Ang lahat ng ito ay alam na ni Allah bago pa man mangyari.
Sinabi ni Shaykh al-Islam Ibn Taymiyyah, kaawaan siya ni Allah:
“Dahil dito, sinabi ng mga iskolar: ang pagbura at pagpapatibay ay nasa mga talaan ng mga anghel. Tungkol naman sa kaalaman ni Allah, hindi ito nagbabago. Walang bagay na lumilitaw sa Kanya na hindi Niya alam noon; kaya walang pagbura o pagpapatibay sa Kanyang kaalaman.”
Oo. Ginawa ni Allah ang pagpapanatili ng ugnayan sa mga kamag-anak bilang isa sa mga dahilan ng pagpapalawak ng kabuhayan.
Sinabi ng Propeta ﷺ:
“Ang sinumang nagnanais na palawakin ang kanyang kabuhayan at pahabain ang kanyang buhay, ay panatilihin niya ang kanyang ugnayan sa kanyang mga kamag-anak.”
Kaya ang pagdaragdag ng kabuhayan dahil sa pagpapanatili ng ugnayan sa pamilya ay hindi lumalabas sa itinakdang kapalaran. Sa halip, ito mismo ay bahagi ng itinakda ni Allah.
Ang panalangin ay kabilang sa pinakamalalaking paraan na itinakda ni Allah para sa Kanyang mga alipin. Kaya hindi dapat ito iwan ng isang Muslim sa dahilan na ang kabuhayan ay nakasulat na.
Sinabi ni Allah, Kataas-taas Siya:
“At kapag tinanong ka ng Aking mga alipin tungkol sa Akin, tunay na Ako ay malapit. Sinasagot Ko ang panalangin ng nananalangin kapag siya ay nananalangin sa Akin. Kaya tumugon sila sa Akin at maniwala sa Akin upang sila ay mapatnubayan.” [Al-Baqarah: 186]
At sinabi Niya:
“At sinabi ng inyong Panginoon: Manalangin kayo sa Akin; tutugon Ako sa inyo.” [Ghafir: 60]
Ipinaliwanag ni Shaykh al-Islam Ibn Taymiyyah, kaawaan siya ni Allah, na maaaring bigyan ni Allah ang alipin ng inspirasyon upang manalangin at humingi ng tulong sa Kanya, at gawing dahilan ang kanyang panalangin para sa kabutihang itinakda Niya para sa kanya, kung paanong ginawa Niya ang pagkain na dahilan ng pagkabusog, ang inumin na dahilan ng pag-alis ng uhaw, at ang pag-aaral na dahilan ng pagkakaroon ng kaalaman.
Nang tanungin ng mga Sahabah, kalugdan nawa sila ni Allah, ang Propeta ﷺ tungkol sa pag-asa lamang sa kung ano ang naisulat na, sinabi niya:
“Gumawa kayo, sapagkat ang bawat isa ay pagagaanin para sa kanya.”
Iniulat ito ni al-Bukhari (4945) at Muslim (2647).
Ipinapakita nito na ang paniniwala sa itinakdang kapalaran ay hindi nangangahulugang iwan ang paggawa. Sa halip, inuutusan ang Muslim na gumawa, gumamit ng mga ipinahihintulot na paraan, at magtiwala kay Allah.
Samakatuwid, ang pag-iwan sa panalangin o paggawa sa dahilan na ang kabuhayan ay itinakda na ay hindi tamang pagkaunawa sa itinakdang kapalaran. Ang mga paraan mismo ay bahagi ng itinakdang kapalaran.
Hindi dapat gawing dahilan ng Muslim ang pagkakaiba-iba ng kabuhayan upang mawalan ng pag-asa o iwan ang panalangin.
Pinapalawak ni Allah ang kabuhayan at nililimitahan ito ayon sa Kanyang karunungan. Siya ay nagbibigay dahil sa isang karunungan at nagkakait dahil sa isang karunungan. Ang pagkakaroon ng maraming kayamanan ay hindi nangangahulugang mas marangal ang isang tao sa harap ni Allah, kung paanong ang kakulangan ng pera ay hindi nangangahulugan ng kahihiyan.
Kaya dapat magsikap ang alipin sa paghahanap ng halal na kabuhayan, paramihin ang panalangin, panatilihin ang ugnayan sa mga kamag-anak, magtiwala sa kanyang Panginoon, at huwag gawing palaging batayan ng paghahambing ang kanyang kabuhayan sa kabuhayan ng iba.
Ang kabuhayan ay itinakda at isinulat, ngunit ang panalangin, pagsisikap, pagpapanatili ng ugnayan sa mga kamag-anak, at pagtitiwala kay Allah ay kabilang sa mga paraang itinakda ni Allah at ginawa Niyang daan upang makamit at madagdagan ang kabuhayan.
Kaya hindi tama na iwan ng tao ang panalangin at paggawa sa dahilan na ang lahat ay naisulat na. Ang nagtakda ng kabuhayan ay Siya ring nagtakda ng mga dahilan nito.
Dapat samakatuwid na gamitin ng Muslim ang mga kinakailangang paraan, humingi kay Allah ng Kanyang biyaya, magsikap sa halal na pagkakakitaan, panatilihin ang ugnayan sa mga kamag-anak, at lubos na magtiwala kay Allah, habang naniniwalang ang anumang itinakda ni Allah ay nakabatay sa Kanyang kaalaman at karunungan.
At si Allah ang higit na nakaaalam.