Ang lahat ng papuri ay kay Allah, at nawa'y ang kapayapaan at mga pagpapala ay mapasakanilang Sugo ni Allah.
Ang kabuhayan ng tao ay nakasulat at itinakda, at hindi siya mamamatay hanggang sa matanggap niya ang lahat ng kabuhayang isinulat ni Allah para sa kanya. Gayunpaman, hindi tama na tiyak nating sabihin na ang mismong perang nakuha niya sa pamamagitan ng pagnanakaw ay darating sa kanya sa eksaktong parehong halaga at sa parehong paraan kung hindi siya nagnakaw, sapagkat ito ay kabilang sa mga bagay na hindi nakikita na hindi ipinahayag ni Allah sa atin.
Iniulat nang mapagkakatiwalaan mula kay Abdullah ibn Mas'ud, kalugdan nawa siya ni Allah, na sinabi ng Propeta ﷺ:
“Ang bawat isa sa inyo ay nililikha sa sinapupunan ng kanyang ina sa loob ng apatnapung araw, pagkatapos ay nagiging isang namuong dugo sa katulad na panahon, pagkatapos ay isang piraso ng laman sa katulad na panahon. Pagkatapos ay nagpapadala si Allah ng isang anghel na inuutusan ng apat na bagay, at sinasabi sa kanya: Isulat mo ang kanyang mga gawa, kanyang kabuhayan, kanyang haba ng buhay, at kung siya ay magiging maligaya o malungkot...”
Isinalaysay ni al-Bukhari (3208) at Muslim (2643).
Ipinakikita nito na ang kabuhayan ng tao ay nakasulat. Mayroon ding naunang pagkakasulat sa Preserved Tablet. Sinabi ng Propeta ﷺ:
“Isinulat ni Allah ang mga tadhana ng lahat ng nilikha limampung libong taon bago Niya nilikha ang mga langit at lupa, at ang Kanyang Trono ay nasa ibabaw ng tubig.”
Isinalaysay ni Muslim (2653).
Alam ni Allah, bago pa mangyari ang mga bagay, ang gagawin ng Kanyang mga alipin, ang kabuhayang matatanggap nila, at ang lahat ng mga dahilan na kaugnay nito.
Oo. Ipinakikita ng mga teksto na ang alipin ay hindi mamamatay hanggang sa matanggap niya ang kanyang kabuhayan.
Sinabi ng Propeta ﷺ:
“O mga tao, matakot kayo kay Allah at hanapin ang kabuhayan sa wastong paraan, sapagkat walang kaluluwa ang mamamatay hanggang sa matanggap nito ang lahat ng kabuhayan nito, kahit na ito ay maantala. Kaya matakot kayo kay Allah at hanapin ang kabuhayan sa wastong paraan: kunin ninyo ang halal at iwan ang haram.”
Isinalaysay ni Ibn Majah (2144), at pinatotohanang sahih ni al-Albani.
Sinabi rin niya ﷺ:
“Kung tatakbo ang isa sa inyo palayo sa kanyang kabuhayan, maaabutan siya nito tulad ng pag-abot sa kanya ng kanyang itinakdang oras ng kamatayan.”
Isinalaysay ni al-Tabarani sa al-Awsat (4444), at itinuring na hasan ni al-Albani.
Sinabi rin niya ﷺ:
“Huwag ninyong isipin na mabagal dumating ang kabuhayan, sapagkat walang alipin ang mamamatay hanggang sa matanggap niya ang huling bahagi ng kabuhayang itinakda para sa kanya. Kaya hanapin ninyo ang kabuhayan sa wastong paraan: kunin ang halal at iwan ang haram.”
Isinalaysay ni al-Hakim at pinatotohanang sahih ni al-Albani.
Ipinakikita ng mga tekstong ito na ang kabuhayang isinulat ni Allah para sa alipin ay darating sa kanya, at ang pagkaantala nito ay hindi nangangahulugang mawawala ito.
Hindi natin ito maaaring tiyaking sabihin.
Wala tayong katibayan na nagsasabing ang mismong perang kinuha ng magnanakaw sa paraang haram ay darating sa kanya sa eksaktong parehong halaga, sa parehong oras, at sa parehong paraan kung hindi siya nagnakaw.
Ito ay kabilang sa mga bagay na hindi nakikita at hindi nalalaman ng tao.
Ang tiyak nating nalalaman ay isinulat ni Allah ang kabuhayan ng alipin, hindi siya mamamatay hanggang sa matanggap niya ito, at kasabay nito ay iniutos ni Allah sa kanya na hanapin ang kabuhayan sa halal na paraan at ipinagbawal sa kanya ang haram.
Kaya hindi maaaring sabihin ng tao: “Kung ang perang ito ay itinakda para sa akin, matatanggap ko ito kahit kunin ko ito sa pamamagitan ng pagnanakaw o sa halal na paraan.”
Hindi alam ng alipin kung ano ang isinulat ni Allah para sa kanya. Ang alam niya ay kung ano ang iniutos ni Allah sa kanya at kung ano ang ipinagbawal Niya sa kanya. Kaya dapat niyang hanapin ang halal at iwasan ang haram.
Maling gamitin ng isang tao ang tadhana bilang dahilan upang bigyang-katwiran ang pagnanakaw o pagkain ng haram na kayamanan.
Nagtakda si Allah ng mga paraan para sa kabuhayan at iniutos Niya sa Kanyang mga alipin na sundin ang mga legal at halal na pamamaraan. Ginawa rin Niya ang takot sa Kanya at pagsunod sa Kanya bilang isa sa mga dahilan ng kabutihan at kabuhayan.
Sinabi Niya:
“At sinumang magkaroon ng takot kay Allah, gagawa Siya para sa kanya ng isang paraan upang makalabas, at bibigyan Niya siya ng kabuhayan mula sa lugar na hindi niya inaasahan. At sinumang magtiwala kay Allah, Siya ay sapat para sa kanya. Tunay na tutuparin ni Allah ang Kanyang layunin. Itinakda na ni Allah ang isang sukat para sa bawat bagay.” [At-Talaq: 2–3]
Ang tadhana ay hindi humahadlang sa paggawa. Sa halip, ang paggawa mismo ay bahagi ng tadhana, kabilang dito ang pagsisikap na maghanap ng halal na kabuhayan.
Hindi dapat abalahin ng Muslim ang kanyang sarili sa pag-iisip kung ano ang mangyayari sana kung ibang landas ang kanyang pinili, sapagkat ito ay kabilang sa mga bagay na hindi nakikita at hindi niya maaaring malaman.
Sa halip, dapat niyang gawin ang iniutos ni Allah sa kanya: hanapin ang halal na kabuhayan, iwan ang haram, magtiwala kay Allah, at maniwalang ang anumang isinulat ni Allah para sa kanya ay darating sa kanya.
Tinanong ng mga Sahabah, kalugdan nawa sila ni Allah, ang Propeta ﷺ tungkol sa tadhana at mga gawa, at sinabi niya:
“Gumawa kayo, sapagkat ang bawat isa ay pagagaanin para sa kanya.”
Pagkatapos ay ipinaliwanag niya ﷺ na ang mga taong nakatakdang maging maligaya ay pagagaanin tungo sa mga gawain ng mga taong maligaya, at ang mga taong nakatakdang maging miserable ay pagagaanin tungo sa mga gawain ng mga taong miserable. Pagkatapos ay binasa niya ang sinabi ni Allah:
“Kung gayon, ang nagbibigay, natatakot kay Allah, at naniniwala sa pinakamabuting gantimpala, gagawin Naming madali para sa kanya ang landas tungo sa kaginhawahan. Ngunit ang nagiging maramot, itinuturing ang sarili na hindi nangangailangan, at itinatakwil ang pinakamabuting gantimpala, gagawin Naming madali para sa kanya ang landas tungo sa kahirapan.” [Al-Layl: 5–10]
Hindi tama na tiyaking sabihin na ang perang nakuha ng magnanakaw sa paraang haram ay darating sa kanya sa parehong halaga, parehong oras, at parehong paraan kung hindi siya nagnakaw. Ito ay isang bagay na kabilang sa hindi nakikita na hindi natin alam.
Ang dapat paniwalaan ay ang kabuhayan ay nakasulat, matatanggap ng alipin ang itinakda ni Allah para sa kanya, at kasabay nito ay dapat siyang magsikap na hanapin ang halal at iwasan ang haram.
Hindi dapat gamitin ng tao ang tadhana bilang dahilan upang bigyang-katwiran ang pagnanakaw o pagsuway, at hindi rin niya dapat abalahin ang sarili sa mga detalye ng kung ano sana ang nangyari kung ibang landas ang kanyang pinili. Dapat niyang gawin ang iniutos ni Allah, iwan ang ipinagbawal Niya, at magtiwala sa Kanya.
At si Allah ang higit na nakaaalam.