Ang papuri ay para kay Allah, at nawa ang kapayapaan at pagpapala ay mapasakay sa Sugo ni Allah.
Ang mga kabuhayan ay itinakda at isinulat ni Allah bago pa nilikha ang mga nilalang. Hinati Niya ang mga ito ayon sa Kanyang karunungan at kaalaman. Hindi tama na tiyakin natin na ang isang mayaman ay pinayaman dahil alam ni Allah na gagamit siya ng mga paraan upang yumaman, o na ang isang mahirap ay pinagkaitan dahil alam ni Allah na hindi niya gagamitin ang mga paraang iyon. Ito ay isang detalye na hindi ipinabatid sa atin ni Allah. Gayundin, ang paggamit ng mga paraan upang yumaman ay hindi garantiya na ang isang tao ay tiyak na yayaman, sapagkat ang kabuhayan ay nasa kamay ni Allah: nagbibigay Siya sa sinumang Kanyang nais at naglilimita nito sa sinumang Kanyang nais ayon sa Kanyang karunungan.
Tunay na naiulat na sinabi ng Propeta ﷺ:
“Isinulat ni Allah ang mga itinakda para sa lahat ng nilalang limampung libong taon bago Niya nilikha ang mga langit at lupa, at ang Kanyang Trono ay nasa ibabaw ng tubig.”
Iniulat ni Muslim (2653).
Iniulat din mula kay Abdullah ibn Mas‘ud رضي الله عنه na sinabi ng Propeta ﷺ tungkol sa sanggol na nasa sinapupunan:
“Pagkatapos ay nagpapadala si Allah ng isang anghel na inuutusan tungkol sa apat na bagay, at sinasabi sa kanya: Isulat ang kanyang mga gawa, ang kanyang kabuhayan, ang kanyang haba ng buhay, at kung siya ay magiging malungkot o pinagpala...”
Iniulat ni al-Bukhari (3208) at Muslim (2643).
Samakatuwid, ang kabuhayan ay kabilang sa naunang itinakda ni Allah, at ito ay isinusulat para sa tao habang siya ay nasa sinapupunan ng kanyang ina.
Ipinaliwanag ni Imam an-Nawawi رحمه الله na ang kahulugan nito ay ipinababatid ito sa anghel at inuutusan siyang isulat ito, samantalang ang kaalaman, kalooban, at pagtatakda ni Allah tungkol dito ay nauna na.
Si Allah ay Ganap na Marunong at Ganap na Nakaaalam. Itinatakda Niya ang mga bagay ayon sa Kanyang kaalaman at karunungan. Ipinaliwanag Niya na ang pagpapalawak ng kabuhayan para sa lahat ay hindi nangangahulugang ito ay magiging mabuti para sa kanila.
Sinabi ni Allah تعالى:
“At kung palalawakin ni Allah ang kabuhayan para sa Kanyang mga lingkod, tiyak na lalampas sila sa hangganan sa lupa; ngunit ibinababa Niya ayon sa takdang sukat ang anumang Kanyang nais. Tunay na Siya ay Ganap na Nakaaalam at Nakakakita sa Kanyang mga lingkod.” [Ash-Shura: 27]
Binanggit ni Ibn al-Jawzi رحمه الله na may mga taong hindi mapapabuti kundi sa pamamagitan ng kayamanan, at may iba naman na hindi mapapabuti kundi sa pamamagitan ng kahirapan. Kaya ibinibigay ni Allah ang kabuhayan ayon sa hinihingi ng Kanyang karunungan.
Sinabi rin Niya سبحانه وتعالى:
“Sila ba ang namamahagi ng awa ng iyong Panginoon? Kami ang namahagi sa kanila ng kanilang kabuhayan sa buhay na ito at itinaas Namin ang ilan sa kanila nang higit sa iba sa antas upang ang ilan ay maglingkod sa iba. Ngunit ang awa ng iyong Panginoon ay higit na mabuti kaysa sa kanilang iniipon.” [Az-Zukhruf: 32]
May isa pang karunungan dito: kailangan ng mga tao ang isa’t isa sa mga trabaho, hanapbuhay, industriya, at iba't ibang kapakinabangan. Kung lahat ay magkakapantay sa kayamanan, maraming mahahalagang gawain ang hindi maisasagawa.
Hindi tama na sabihin na ang bawat taong gumagamit ng mga paraan upang yumaman ay tiyak na magiging mayaman.
Maaaring magsikap, magtrabaho, matuto, at gumamit ng mga wastong paraan ang isang tao, ngunit hindi pa rin siya magkaroon ng kasing daming kayamanan tulad ng iba. Hindi ibig sabihin nito na walang halaga ang mga paraan; nangangahulugan lamang ito na ang mga paraan ay hindi nakapagbibigay ng resulta nang hiwalay sa kalooban ni Allah.
Maaari ring dumating ang kabuhayan sa pamamagitan ng ibang paraan kaysa sa trabahong karaniwang iniisip ng mga tao bilang daan tungo sa kayamanan, tulad ng mana, regalo, at iba pa.
Kaya hindi tama na sabihin na isinulat ni Allah ang kayamanan para sa isang tao dahil alam Niyang gagamitin nito ang mga paraan, at isinulat ang kahirapan para sa iba dahil alam Niyang iiwan niya ang mga ito. Walang katibayan para sa ganitong partikular na pagpapaliwanag, at hindi rin ito sinusuportahan ng realidad bilang isang ganap na tuntunin.
Hindi tama na gawing pangkalahatang batas ang tinatawag na “mentalidad ng mayayaman” upang ipaliwanag ang pagkakaiba ng mga kabuhayan.
Maaaring ang isang tao ay matalino, mahusay, masipag, at mahusay magplano, ngunit hindi pa rin maging mayaman. Samantala, maaaring makatanggap ang ibang tao ng masaganang kabuhayan sa mga paraang hindi niya kailanman inaasahan.
Isinalaysay ni Allah تعالى ang sinabi ni Qarun:
“Sinabi niya: Ipinagkaloob lamang ito sa akin dahil sa kaalamang taglay ko.” [Al-Qasas: 78]
Kaya hindi dapat iugnay ng tao ang biyaya ng kanyang kabuhayan sa kanyang sarili lamang at kalimutan na si Allah ang Tagapagkaloob ng kabuhayan, at ang kanyang kakayahan, kaalaman, at tagumpay ay pawang mga biyaya mula kay Allah.
Ang tama ay gamitin ng tao ang mga paraan, ngunit huwag niyang paniwalaan na ang mga ito ay gumagana nang hiwalay sa kalooban ni Allah.
May mga malinaw na materyal na paraan ng pagkakaroon ng kabuhayan, tulad ng kalakalan, trabaho, kasanayan, at pagsisikap. Ngunit mayroon ding mga relihiyoso at espirituwal na dahilan na maaaring hindi napapansin ng maraming tao.
Sinabi ni Allah تعالى:
“At sinumang may takot kay Allah, gagawa Siya para sa kanya ng daan palabas at bibigyan Niya siya ng kabuhayan mula sa lugar na hindi niya inaasahan. At sinumang magtiwala kay Allah, Siya ay sapat na para sa kanya. Tiyak na isasagawa ni Allah ang Kanyang layunin. Nagtakda na si Allah ng sukat para sa bawat bagay.” [At-Talaq: 2-3]
Sinabi rin Niya سبحانه وتعالى:
“Sinumang gumawa ng mabuting gawa, lalaki man o babae, habang siya ay isang mananampalataya, tiyak na bibigyan Namin siya ng mabuting buhay at gagantimpalaan Namin sila ayon sa pinakamabuti sa kanilang mga ginawa.” [An-Nahl: 97]
Kabilang din dito ang pagpapanatili ng ugnayan sa mga kamag-anak. Sinabi ng Propeta ﷺ:
“Ang sinumang nagnanais na palawakin ang kanyang kabuhayan at pahabain ang kanyang buhay, ay dapat niyang panatilihin ang ugnayan sa kanyang mga kamag-anak.”
Iniulat ni al-Bukhari (5986) at Muslim (2557).
Sinabi rin ni Allah تعالى:
“Sabihin: Tunay na pinalalawak ng aking Panginoon ang kabuhayan para sa sinumang Kanyang nais mula sa Kanyang mga lingkod at nililimitahan Niya ito para sa kanya. At anumang bagay ang inyong gugulin, papalitan Niya ito. At Siya ang pinakamabuti sa mga Tagapagkaloob ng kabuhayan.” [Saba: 39]
Sapagkat ang pagkakaroon ng resulta ay hindi ganap na nasa sariling kontrol ng tao; ito ay nasa kamay ni Allah.
Sinabi ni Allah سبحانه وتعالى:
“Ang sinumang nagnanais ng agarang buhay, Aming mamadaliin para sa kanya rito ang anumang Aming nais, para sa sinumang Aming nais.” [Al-Isra: 18]
Hindi sinabi ng talata na ang bawat taong nagnanais ng makamundong buhay at nagsisikap para rito ay makakamit ang kanyang nais. Sa halip, iniugnay ito sa kalooban ni Allah:
“Anumang Aming nais, para sa sinumang Aming nais.”
Maaaring magsikap ang isang tao nang matagal ngunit bahagi lamang ng kanyang nais ang kanyang makamit. Maaaring magsikap ang iba at bigyan siya ni Allah ng higit pa sa kanyang inaasahan. Maaari ring dumating ang kabuhayan sa paraang hindi niya kailanman inakala.
Hindi ito nangangahulugan na dapat iwan ng Muslim ang trabaho at umupo lamang habang naghihintay ng kabuhayan. Dapat siyang gumamit ng mga halal na paraan, magsikap na hanapin ang halal na kabuhayan, at humingi ng tulong kay Allah, habang naniniwalang ang mga paraan ay hindi nagtatakda ng mga resulta nang hiwalay.
Sinabi ni Allah تعالى:
“At ang aking tagumpay ay mula lamang kay Allah.” [Hud: 88]
Kaya pinagsasama ng Muslim ang pagsisikap at pagtitiwala kay Allah, ang pagtatrabaho at paniniwalang si Allah ang Tagapagkaloob ng kabuhayan.
Ang mga kabuhayan ay itinakda at isinulat ni Allah, at hinati Niya ang mga ito ayon sa Kanyang karunungan at kaalaman. Wala tayong katibayang nagpapatunay na pinayaman ni Allah ang isang mayaman dahil alam Niyang gagamit siya ng mga paraan upang yumaman, at pinahirapan ang isang mahirap dahil alam Niyang iiwan niya ang mga paraang iyon.
Hindi rin tama na sabihin na ang bawat gumagamit ng mga paraan upang yumaman o may “mentalidad ng mayayaman” ay tiyak na yayaman. Ang mga paraan ay hindi nakapagbibigay ng resulta nang hiwalay. Nagbibigay si Allah ng kabuhayan sa pamamagitan ng mga paraan at maging wala ang mga ito, at Siya ay nagbibigay at naglilimita ayon sa Kanyang karunungan.
Dapat gamitin ng Muslim ang mga materyal na paraan ng paghahanap ng kabuhayan, magsikap sa trabaho, hanapin ang halal, humingi ng tulong kay Allah, magkaroon ng takot sa Kanya, panatilihin ang ugnayan sa mga kamag-anak, at gumastos mula sa ipinagkaloob ni Allah sa kanya, habang buong katiyakang si Allah lamang ang Tagapagkaloob ng kabuhayan, at ang anumang Kanyang itinakda para sa Kanyang lingkod ay nagaganap ayon sa Kanyang kaalaman, karunungan, at kalooban.
At si Allah ang higit na nakaaalam.