Ang papuri ay kay Allah, at nawa ang kapayapaan at mga pagpapala ay mapasakay ng Sugo ni Allah. Pagkatapos nito:
Walang salungatan sa pagitan ng katotohanang hindi pinili ng tao ang kanyang sariling pag-iral at ng katotohanang mayroon siyang kagustuhan at pagpili sa mga gawa na siya ay pananagutin. Hindi pinipili ng tao na umiral mula sa kawalan, ngunit siya ay pumipili sa saklaw ng pananagutang panrelihiyon, pagsunod at pagsuway, at ang kanyang kagustuhan ay nasa ilalim ng kagustuhan ni Allah, ang Kataas-taasan.
Mali na ihambing ang mga gawa ni Allah sa mga gawa ng tao. Si Allah, Luwalhati at Kataas-taasan, ang Tagapaglikha, ang Nagmamay-ari at ang Makapangyarihan sa lahat, at hindi Siya tinatanong tungkol sa Kanyang ginagawa. Sinabi ni Allah:
“Hindi Namin nilikha ang langit at lupa at ang anumang nasa pagitan ng mga ito bilang isang laro. Kung ninais Namin na magkaroon ng libangan, maaari sana Naming kunin ito mula sa Aming Sarili, kung gagawin Namin iyon. Bagkus, itinatapon Namin ang katotohanan laban sa kabulaanan at sinisira nito ang kabulaanan, at bigla itong nawawala. At kapighatian para sa inyo dahil sa inyong inilalarawan. Sa Kanya ang sinumang nasa mga kalangitan at lupa, at ang mga nasa Kanyang piling ay hindi nagmamalaki sa pagsamba sa Kanya at hindi napapagod. Niluluwalhati nila Siya gabi at araw nang walang panghihina. O kumuha ba sila ng mga diyos mula sa lupa na kayang magbigay-buhay sa mga patay? Kung mayroon sa mga ito na mga diyos maliban kay Allah, kapwa sila masisira. Kaya kaluwalhatian kay Allah, Panginoon ng Trono, higit sa anumang kanilang inilalarawan. Hindi Siya tinatanong tungkol sa Kanyang ginagawa, ngunit sila ay tatanungin.”
[Al-Anbiya: 16–23]
Kaya hindi tama na sabihin: “Bakit hindi humingi si Allah ng pahintulot sa tao bago Niya siya likhain?” Bago ang kanyang paglikha, ang tao ay hindi pa umiiral, kaya wala siyang kagustuhan o pagpili.
Sinabi ni Allah:
“May dumating ba sa tao na isang panahon na hindi pa siya isang bagay na nababanggit? Tunay na nilikha Namin ang tao mula sa pinaghalong patak upang siya ay subukin, at ginawa Namin siyang nakaririnig at nakakakita. Tunay na ipinakita Namin sa kanya ang landas, maging siya man ay mapagpasalamat o mapagkaila.”
[Al-Insan: 1–3]
Ang kawalan ay hindi isang bagay na maaaring tanungin kung nais nitong umiral o hindi.
Ang halimbawa na inihahambing ang paglikha sa tao sa isang taong pinilit na pumasok sa isang restaurant at pagkatapos ay pananagutin sa kanyang kinain ay isang maling paghahambing. Hindi nilikha ni Allah ang tao at pagkatapos ay inatasan siya sa bagay na hindi niya kayang gawin. Sa halip, binigyan Niya siya ng pag-iral, pandinig, paningin at pag-iisip, nagsugo Siya sa kanya ng mga sugo, nagpahayag ng mga Kasulatan, at ipinaliwanag sa kanya ang landas ng kabutihan at kasamaan.
Ipinaalam ni Allah na pinagkalooban Niya ang tao ng maraming biyaya at ipinailalim para sa kanya ang anumang nasa mga kalangitan at lupa. Sinabi Niya:
“Si Allah ang lumikha ng mga kalangitan at lupa at nagpaulan mula sa langit ng tubig, na sa pamamagitan nito ay naglabas Siya ng mga bunga bilang panustos para sa inyo. At isinailalim Niya para sa inyo ang mga sasakyang-dagat upang maglayag sa dagat ayon sa Kanyang utos, at isinailalim Niya para sa inyo ang mga ilog. At isinailalim Niya para sa inyo ang araw at buwan, na kapwa patuloy na sumusunod sa kanilang mga landas, at isinailalim Niya para sa inyo ang gabi at araw. At ibinigay Niya sa inyo ang lahat ng inyong hiningi sa Kanya. Kung bibilangin ninyo ang mga biyaya ni Allah, hindi ninyo kayang bilangin ang mga ito. Tunay na ang tao ay lubhang mapagkawalang-katarungan at lubhang mapagkaila.”
[Ibrahim: 32–34]
Hindi nilikha ang tao nang walang layunin. Siya ay nilikha para sa pagsubok at pagsamba, at binigyan ng sapat na mga biyaya at patnubay upang maitatag laban sa kanya ang katibayan.
Ang pagiging alipin o lingkod ni Allah ay hindi nangangahulugang wala nang anumang pagpili ang tao, gaya rin na hindi siya malaya sa lahat ng bagay.
Pinatunayan ni Allah na ang tao ay may kagustuhan at pagpili, ngunit ipinaliwanag Niya na ang kanyang kagustuhan ay nasa ilalim ng kagustuhan ni Allah. Sinabi Niya:
“Para sa sinumang nagnanais sa inyo na tumahak sa tuwid na landas. At hindi ninyo nanaisin maliban kung naisin ni Allah, ang Panginoon ng mga daigdig.”
[At-Takwir: 28–29]
At sinabi Niya:
“At sabihin: ‘Ang katotohanan ay mula sa inyong Panginoon. Kaya sinumang nais ay maniwala, at sinumang nais ay tumanggi.’ Tunay na naghanda Kami para sa mga mapaggawa ng kamalian ng Apoy na palilibutan sila ng mga pader nito. At kung humingi sila ng tulong, bibigyan sila ng tubig na tulad ng tinunaw na metal na susunog sa kanilang mga mukha. Napakasamang inumin at napakasamang pahingahan!”
[Al-Kahf: 29]
Samakatuwid, ang tao ay malayang pumili sa mga gawa na saklaw ng kanyang pananagutang panrelihiyon. Maaari siyang sumunod o sumuway, maniwala o tumanggi sa pananampalataya, kaya nararapat sa kanya ang gantimpala o kaparusahan.
Samantala, ang mga bagay na wala siyang pagpili, tulad ng kanyang orihinal na pag-iral, galaw ng kanyang puso at bituka, oras ng kanyang kamatayan at iba pang katulad nito, ay hindi saklaw ng pagpili at pananagutan.
Sa halip na tingnan ng tao ang kanyang pag-iral bilang isang bagay na ipinilit sa kanya, dapat niyang pagnilayan ang mga biyayang natanggap niya dahil lamang sa siya ay nilikha. Inilabas siya ni Allah mula sa kawalan tungo sa pag-iral, binigyan siya ng pandinig, paningin at pag-iisip, nagsugo sa kanya ng mga sugo, nagpahayag ng mga Kasulatan at ipinakita sa kanya ang landas ng kaligtasan.
Nagbigay ang Propeta ﷺ ng isang halimbawa na nagpapaliwanag sa katayuan ng kanyang paanyaya. Sa hadith na isinalaysay ni Al-Bukhari (7281), ipinaliwanag niya na ang sinumang tumugon sa paanyaya ng Propeta ﷺ ay papasok sa tahanan ng Paraiso at kakain mula sa handaan nito, samantalang ang hindi tumugon ay hindi papasok sa tahanan at hindi kakain mula sa handaan.
Kaya ang buhay ay hindi lamang sapilitang pagpasok sa isang “restaurant” at pagkatapos ay pananagutin sa pagkain, gaya ng nabanggit na halimbawa. Sa halip, ito ay pagsubok, patnubay, pananagutan, at pagkatapos ay gantimpala o kabayaran.
Biniyayaan ni Allah ang tao at itinuro sa kanya ang landas ng kabutihan. Ang tumugon ay magtatagumpay, at ang tumalikod ay matatalo.
Isa sa mga pangunahing sanhi ng kalituhan sa usaping ito ay ang paghahambing sa gawa ni Allah sa mga gawa ng tao at pagkatapos ay pagbubuo ng pagtutol batay sa paghahambing na iyon.
Ipinagbawal ni Allah ang ganitong mga paghahambing tungkol sa Kanya. Sinabi Niya:
“Kaya huwag kayong gumawa ng mga paghahambing tungkol kay Allah. Tunay na alam ni Allah, samantalang hindi ninyo alam.”
[An-Nahl: 74]
Limitado ang kaalaman at pang-unawa ng tao, at hindi niya kayang saklawin ang karunungan ni Allah sa lahat ng Kanyang mga gawa at itinakda. Sinabi Niya:
“Hindi Siya tinatanong tungkol sa Kanyang ginagawa, samantalang sila ay tatanungin.”
[Al-Anbiya: 23]
Hindi ito nangangahulugang walang karunungan ang mga gawa ni Allah. Sa halip, nangangahulugan itong si Allah ang Marunong at Ganap na Nakaaalam, samantalang hindi kayang saklawin ng alipin ang lahat ng Kanyang karunungan at mga lihim ng Kanyang mga gawa.
Ang hindi pagbibigay sa tao ng pagpili bago ang kanyang paglikha ay hindi sumasalungat sa kanyang kalayaan sa pagpili pagkatapos niyang umiral. Bago siya likhain, ang tao ay wala pa, at ang kawalan ay walang kagustuhan o pagpili upang masagot ang tanong: “Nais mo bang umiral o hindi?”
Matapos siyang likhain ni Allah, binigyan Niya siya ng pag-iisip, pandinig at paningin, nagsugo sa kanya ng mga sugo, ipinaliwanag sa kanya ang landas ng kabutihan at kasamaan, at binigyan siya ng kagustuhan at pagpili sa mga gawa na siya ay pananagutin, habang ang kanyang kagustuhan ay nananatiling nasa ilalim ng kagustuhan ni Allah.
Tungkol naman sa pinagmulan ng paglikha, oras ng kamatayan, at mga bagay na nangyayari sa tao nang wala siyang pagpili, ang mga ito ay hindi saklaw ng pananagutan at pagpili.
Samakatuwid, dapat gamitin ng tao ang isip at kagustuhang ipinagkaloob sa kanya ni Allah sa pagsunod sa Kanya, lumayo sa mga pag-aalinlangan at pagtutol na walang pakinabang sa kanya, at gumawa para sa buhay pagkatapos ng kamatayan.
At si Allah ang higit na nakaaalam.