Ang lahat ng papuri ay kay Allah, at nawa'y ang kapayapaan at mga pagpapala ay mapasakanya nawa ang Sugo ni Allah. Pagkatapos:
Ang mabubuti at masasamang gawa ay nilikha, maging ang tinutukoy man dito ay ang mga gawain ng mga tao na pagsunod at pagsuway, o ang mga resulta ng mga gawaing iyon na gantimpala at kaparusahan. Ang lahat ng ito ay kabilang sa nilikha ni Allah, ang Kataas-taasan. Gayunman, ang lingkod ay tunay na gumagawa ng kanyang mga gawain at mayroon siyang kagustuhan at pagpili. Kaya karapat-dapat siyang purihin at gantimpalaan dahil sa pagsunod, at sisihin at parusahan dahil sa pagsuway.
Ang mabubuti at masasamang gawa ay maaaring tumukoy sa mga gawain ng mga tao. Ang mabuting gawa ay pagsunod at matuwid na gawain, samantalang ang masamang gawa ay pagsuway at masamang gawain.
Ang lahat ng mga gawaing ito ay nilikha ni Allah, ang Kataas-taasan. Ito ang paniniwala ng Ahlus-Sunnah wal-Jama'ah, salungat sa mga tumatangging ang mga gawain ng mga tao ay nilikha.
Ginamit ni Imam al-Bukhari, kaawaan nawa siya ni Allah, bilang katibayan ang sinabi ng Propeta ﷺ:
“Tunay na nililikha ni Allah ang bawat gumagawa at ang kanyang ginagawa.”
Ginamit din bilang katibayan ang sinabi ni Allah, ang Kataas-taasan:
“At nilikha kayo ni Allah at ang inyong ginagawa.”
As-Saffat: 96.
Samakatuwid, ang mga gawain ng mga tao ay kabilang sa nilikha ni Allah, kung paanong ang mga tao mismo ay Kanyang mga nilikha.
Ipinaliwanag din ni Imam al-Bukhari na ang mga kilos, tinig, mga bagay na nakakamit, at pagsusulat ng mga tao ay nilikha, habang ibinubukod niya rito ang Qur'an na binibigkas, na siyang Salita ni Allah at hindi nilikha.
Mali na sabihin: Kung ang mga gawain ng tao ay nilikha ni Allah, kung gayon ay wala nang pagpili ang tao.
Pinaninindigan ng Ahlus-Sunnah ang dalawang bagay nang sabay:
Una: Si Allah, ang Kataas-taasan, ang Tagapaglikha ng mga tao at ng kanilang mga gawain, at walang anumang bagay sa sansinukob ang lumalabas sa Kanyang kalooban at kapangyarihan.
Ikalawa: Ang lingkod ay tunay na gumagawa ng kanyang gawain at mayroon siyang kagustuhan, pagpili, at kakayahan. Dahil dito, ang mga utos at pagbabawal, gayundin ang gantimpala at kaparusahan, ay nauugnay sa kanya.
Ito ang gitnang posisyon sa pagitan ng dalawang sukdulang pananaw:
Ang Jabriyyah ay naging labis sa pagpapatibay ng tadhana hanggang sa itinanggi nila ang tunay na pagkilos at pagpili ng tao.
Ang Qadariyyah ay tumanggi sa pangkalahatang kapangyarihan at kalooban ni Allah sa mga gawain ng mga tao, kaya itinuring nilang ang mga tao mismo ang lumilikha ng kanilang mga gawain.
Pinaninindigan ng Ahlus-Sunnah ang ipinakikita ng lahat ng mga teksto: Si Allah ang Tagapaglikha ng lahat ng bagay, samantalang ang lingkod ay tunay na gumagawa ng kanyang gawain, pinipili ito, at mananagot dito.
Ang katotohanang nilikha ni Allah, ang Kataas-taasan, ang gawain ng lingkod ay hindi nangangahulugang napilitan ang lingkod na gawin ito.
Ang tao mismo ay nakapaghihiwalay sa pagitan ng gawaing ginagawa niya sa sarili niyang pagpili at ng bagay na nangyayari sa kanya nang wala siyang pagpili. Ang kilos ng isang taong kumikilos ayon sa kanyang kalooban ay iba sa kilos ng taong nanginginig o ng bagay na ginagalaw ng hangin.
Kaya sinabi ni Allah, ang Kataas-taasan:
“Sa araw na ito, bawat kaluluwa ay gagantimpalaan ayon sa kanyang pinagsikapan.”
Ghafir: 17.
At sinabi Niya:
“Hindi ipinapasan ni Allah sa isang kaluluwa maliban sa kaya nito.”
Al-Baqarah: 286.
At sinabi Niya:
“Kaya matakot kayo kay Allah ayon sa inyong makakaya.”
At-Taghabun: 16.
Kung ang tao ay tunay na napipilitan sa kanyang mga gawain at wala siyang kakayahang gawin o iwan ang mga ito, hindi magiging makatarungan na pananagutin siya para sa mga ito.
Gayundin, bago gumawa ng kasalanan, hindi alam ng makasalanan kung ano ang itinakda ni Allah para sa kanya. Kaya hindi niya maaaring gawin ang kasalanan at pagkatapos ay gamitin ang tadhana bilang dahilan, sapagkat maaari niyang piliin ang pagsunod at iwan ang pagsuway.
Ang mabubuti at masasamang gawa ay maaari ring tumukoy sa mga bagay na nagmumula sa mga gawain ng tao bilang kabayaran.
Sa ganitong kahulugan, ang mabuting gawa ay ang gantimpalang matatanggap ng lingkod dahil sa kanyang pagsunod, maging ito man ay nakasulat sa kanyang talaan ng mga gawa o makikita bilang kaligayahan sa Paraiso.
Ang masamang gawa naman ay ang kabayaran at kaparusahan na bunga ng pagsuway, maging ito man ay nasa kanyang talaan ng mga gawa, sa libingan, o sa Apoy.
Ang mga gantimpala at kaparusahan na ito ay nilikha rin, sapagkat kabilang ang mga ito sa mga nilikha ni Allah, ang Kataas-taasan.
Sinabi ni Shaykh al-Islam Ibn Taymiyyah, kaawaan nawa siya ni Allah:
“Ang gantimpala ay kabilang sa mga nilikha ni Allah, ang Kataas-taasan.”
Samakatuwid, walang problema sa pagsasabing ang gantimpala at kaparusahan ay nilikha, kung paanong walang problema sa pagsasabing ang mga gawain ng mga tao ay nilikha.
Maaaring malito ang ilan sa sinabi ni Allah, ang Kataas-taasan:
“Sabihin mo: Ang lahat ay mula kay Allah.”
An-Nisa: 78.
Gayunman, si Allah, ang Kataas-taasan, ay hindi gumagawa ng kasamaan at hindi nang-aapi sa Kanyang mga lingkod.
Ang sagot ay na si Allah, Kaluwalhatian sa Kanya, ay lumikha ng mabuti at masama dahil sa isang karunungan, at hindi iniuugnay sa Kanya ang kasamaan sa aspeto na ito ay masama mismo. Ang masamang gawa ay iniuugnay sa lingkod dahil siya ang gumawa nito, pinili ito, at karapat-dapat sa kabayaran para rito.
Ang lingkod ang sadyang gumagawa ng kasalanan at nagnanais nito. Kaya karapat-dapat siyang sisihin at parusahan, bagama't ang pagkakaroon ng gawa at ang kakayahang gawin ito ay kabilang sa paglikha at pagtatakda ni Allah.
Ito ay kabilang sa maseselang aspeto ng pagsasama ng tadhana at ng Batas ng Islam: Si Allah, ang Kataas-taasan, ang Tagapaglikha ng mga gawain ng mga tao, samantalang ang lingkod ay tunay na gumagawa at nakakamit ng mga ito. Kaya ang gawain ay maaaring iugnay nang tama sa lingkod sa aspeto ng kanyang pagkamit at pagpili, at maaari rin itong iugnay kay Allah sa aspeto ng paglikha at pagtatakda.
Ang mabubuti at masasamang gawa ay nilikha ni Allah, ang Kataas-taasan, maging ang tinutukoy man ay ang mga gawain ng mga tao gaya ng pagsunod at pagsuway, o ang gantimpala at kaparusahan na bunga ng mga gawaing iyon.
Ngunit ang pagsasabing ang mga gawain ng mga tao ay nilikha ay hindi nangangahulugang ang tao ay napipilitang gawin ang mga ito. Ang lingkod ay may kagustuhan, kakayahan, at pagpili; tunay niyang ginagawa ang kanyang mga gawain, kaya karapat-dapat siyang gantimpalaan sa pagsunod at parusahan sa pagsuway.
Ang katotohanan ay ang pagsasama ng dalawang bagay: Si Allah, ang Kataas-taasan, ang Tagapaglikha ng lahat ng bagay, habang ang mga lingkod ay tunay na gumagawa ng kanilang mga gawain, pinipili ang mga ito, at mananagot para sa mga ito.
At si Allah ang higit na nakaaalam.