Ang lahat ng papuri ay kay Allah, at nawa'y ang kapayapaan at mga pagpapala ay mapasakanya ang Sugo ni Allah. Pagkatapos:
Ang paniniwalang ang kabuhayan ay itinakda at nakasulat ay hindi nangangahulugang dapat talikuran ang pagsisikap at pagtatrabaho. Sa halip, kailangang pagsabayin ng Muslim ang pagtitiwala kay Allah at ang paggamit ng mga pinahihintulutang paraan, at dapat niyang hanapin ang kanyang kabuhayan at karapatan sa pamamagitan ng halal na paraan, nang walang katamaran o paglabag.
Ang kabuhayan ay isang katangian ng mga gawa ni Allah na pinagtitibay ng Qur'an at Sunnah. Kabilang sa Kanyang mga Pangalan ang Ar-Razzaq (Ang Tagapagkaloob ng Kabuhayan) at Ar-Raziq (Ang Nagbibigay ng Kabuhayan).
Sinabi ni Allah:
“Kaya kumain kayo mula sa ipinagkaloob sa inyo ni Allah na halal at mabuti.”
An-Nahl: 114.
At sinabi Niya:
“Tunay na si Allah ang Tagapagkaloob ng Kabuhayan, ang Nagmamay-ari ng matatag na kapangyarihan.”
Adh-Dhariyat: 58.
Itinakda ni Allah ang kabuhayan ng bawat tao. Ito ay pinatutunayan ng hadith ni Abdullah ibn Mas'ud, kalugdan nawa siya ni Allah, kung saan sinabi ng Propeta ﷺ:
“Tunay na ang bawat isa sa inyo ay nililikha sa sinapupunan ng kanyang ina sa loob ng apatnapung araw... Pagkatapos ay ipinadadala sa kanya ang anghel, hinihipan niya rito ang kaluluwa, at inuutusan siyang isulat ang apat na bagay: ang kanyang kabuhayan, ang kanyang taning sa buhay, ang kanyang mga gawa, at kung siya ay magiging malungkot o maligaya...”
Isinalaysay ni Al-Bukhari (3332) at Muslim (2643).
Anumang itinakda ni Allah para sa isang lingkod tungkol sa kanyang kabuhayan ay darating sa kanya, at hindi mamamatay ang isang tao hanggang sa matanggap niya ang kabuhayang isinulat ni Allah para sa kanya.
Bagama't ang kabuhayan ay itinakda na, iniutos ni Allah sa Kanyang mga lingkod na magsikap at magtrabaho.
Sinabi Niya:
“Siya ang gumawa para sa inyo ng lupa na madali ninyong mapakinabangan; kaya maglakad kayo sa mga bahagi nito at kumain mula sa Kanyang kabuhayan. At sa Kanya ang pagkabuhay na muli.”
Al-Mulk: 15.
At sinabi ni Allah kay Maryam, sumakanya nawa ang kapayapaan:
“At yugyugin mo patungo sa iyo ang puno ng palmera, at magpapabagsak ito sa iyo ng sariwa at hinog na mga datiles.”
Maryam: 25.
Kung ang pagiging nakasulat ng kabuhayan ay nangangahulugang dapat talikuran ang pagtatrabaho, hindi sana iniutos ang pagsisikap at paggamit ng mga paraan.
Ang tunay na pagtitiwala kay Allah ay hindi salungat sa paggamit ng mga paraan. Ang pagtitiwala ay gawain ng puso sa pamamagitan ng pag-asa at pag-asa sa Allah, samantalang ang paggamit ng mga paraan ay gawain ng katawan ayon sa mga ipinag-utos at ipinahintulot ni Allah.
Kaya maling talikuran nang lubusan ang mga paraan, kung paanong mali rin ang umasa lamang sa mga paraan nang hindi nagtitiwala kay Allah. Ang kinakailangan ay pagsabayin ang dalawa.
Isinalaysay mula kay Jabir ibn Abdullah, kalugdan nawa silang dalawa ni Allah, na sinabi ng Propeta ﷺ:
“O mga tao, matakot kayo kay Allah at hanapin ang kabuhayan sa mabuti at marangal na paraan, sapagkat walang kaluluwang mamamatay hanggang hindi nito natatanggap nang buo ang kanyang kabuhayan, kahit na ito ay maantala sa kanya. Kaya matakot kayo kay Allah at hanapin ang kabuhayan sa mabuti at marangal na paraan. Kunin ninyo ang halal at iwan ang haram.”
Isinalaysay ni Ibn Majah (2144); itinuring na sahih ni Al-Albani.
Samakatuwid, kailangang hanapin ng Muslim ang kanyang kabuhayan, ngunit sa halal at marangal na paraan. Ang pagkaantala ng kabuhayan ay hindi dapat magtulak sa kanya sa haram, kawalang-katarungan, o paglabag sa karapatan ng iba.
Sa isa pang hadith:
“Tunay na ang mapagkakatiwalaang Espiritu [Jibril] ay nagbulong sa aking puso na walang kaluluwang mamamatay hanggang sa matanggap nito nang buo ang kabuhayan nito. Kaya matakot kayo kay Allah at hanapin ang kabuhayan sa mabuti at marangal na paraan. Huwag hayaang ang pagkaantala ng kabuhayan ay magtulak sa inyo na hanapin ito sa pamamagitan ng pagsuway kay Allah, sapagkat ang anumang nasa kay Allah ay hindi nakakamit maliban sa pamamagitan ng pagsunod sa Kanya.”
Isinalaysay ni Ibn Abi Shaybah (35473) at ni Al-Bayhaqi sa Ash-Shu'ab (9891).
Kung ang isang tao ay may lehitimong karapatan, hindi niya kailangang talikuran ito sa dahilan na ang anumang isinulat para sa kanya ay tiyak na darating sa kanya.
Ang pag-angkin sa sariling karapatan at pagsisikap na makuha ito ay kabilang sa mga paraang ipinahintulot ni Allah. Gayunman, kailangang gawin ito sa mga lehitimong paraan, nang walang pang-aapi, paglabag, o paggawa ng haram.
Sinabi ng Propeta ﷺ:
“Ang malakas na mananampalataya ay higit na mabuti at higit na minamahal ni Allah kaysa sa mahinang mananampalataya, at may kabutihan sa bawat isa. Sikapin mo ang anumang makabubuti sa iyo, humingi ka ng tulong kay Allah at huwag kang mawalan ng kakayahan...”
Isinalaysay ni Muslim (2664).
Kaya ang mananampalataya ay inutusang pagsikapan ang anumang makabubuti sa kanya, humingi ng tulong kay Allah, at huwag maging walang-kaya o sumuko sa katamaran sa dahilan ng tadhana.
Kasabay nito, kung ginamit ng Muslim ang mga halal na paraan ngunit hindi niya nakamit ang kanyang ninanais, dapat siyang masiyahan sa itinakda ni Allah at malaman na ang anumang nangyari sa kanya ay hindi maaaring hindi mangyari sa kanya, at ang anumang hindi nangyari sa kanya ay hindi maaaring mangyari sa kanya.
Sinabi ni Allah:
“Sabihin mo: Walang mangyayari sa amin maliban sa itinakda ni Allah para sa amin. Siya ang aming Tagapangalaga, at kay Allah dapat magtiwala ang mga mananampalataya.”
At-Tawbah: 51.
At sinabi Niya:
“Walang anumang kapahamakan na nangyayari sa lupa o sa inyong mga sarili maliban na ito ay nasa isang Talaan bago Namin ito likhain. Tunay na iyon ay madali para kay Allah upang hindi kayo malungkot sa anumang hindi ninyo nakamit at hindi kayo maging mapagmataas sa anumang Kanyang ipinagkaloob sa inyo.”
Al-Hadid: 22–23.
Kaya ang paniniwala sa tadhana ay nagbibigay ng kapanatagan sa puso matapos gawin ang mga kinakailangang paraan. Hindi bumabagsak ang Muslim kapag may hindi niya nakamit, at hindi rin siya nagiging mapagmataas kapag may nakamit siya.
Ang kabuhayan ay nakasulat at itinakda, ngunit hindi ito dahilan upang maging tamad o talikuran ang pagtatrabaho. Sa halip, inuutusan ang Muslim na magsikap sa mundo, hanapin ang kabuhayan, ipaglaban ang kanyang karapatan, at gamitin ang mga halal na paraan habang nagtitiwala kay Allah.
Kung makuha niya ang kanyang nais, dapat niyang purihin si Allah. Kung may isang bagay na maantala, dapat siyang magtiis at malaman na ang anumang isinulat ni Allah para sa kanya ay darating sa kanya, at ang anumang hindi Niya isinulat para sa kanya ay hindi niya makakamit.
Ang tamang landas ay: magsikap habang nagtitiwala kay Allah, gamitin ang mga paraan habang ipinauubaya ang kapakanan kay Allah, hanapin ang kabuhayan sa halal na paraan, iwasan ang haram, at tanggapin ang itinakda ni Allah matapos gawin ang lahat ng makakaya.
At si Allah ang higit na nakaaalam.