Ang lahat ng papuri ay para kay Allah, at nawa'y ang kapayapaan at pagpapala ay mapasaatas ng Sugo ni Allah.
Ang kamatayan ay itinakda at isinulat para sa tao, tulad din ng pagtatakda ni Allah sa sanhi, oras, at lugar nito. Gayunpaman, hindi ito nangangahulugan na dapat iwanan ang pagpapagamot o ang mga kinakailangang paraan. Inuutusan ang alipin ni Allah na gamitin ang mga paraan tungo sa kalusugan at kaligtasan, at hindi alam ng tao kung ano ang itinakda ni Allah para sa kanya.
Ang kamatayan ay kabilang sa mga bagay na isinulat at itinakda ni Allah para sa Kanyang mga alipin. Sinabi Niya:
“Siya na lumikha ng kamatayan at buhay upang subukin kayo kung sino sa inyo ang pinakamabuti sa gawa. At Siya ang Makapangyarihan, ang Mapagpatawad.”
Al-Mulk: 2.
Sinabi rin ni Allah:
“Bawat kaluluwa ay titikim ng kamatayan; pagkatapos, sa Amin kayo ay ibabalik.”
Al-‘Ankabut: 57.
At sinabi Niya:
“Walang kaluluwa ang mamamatay maliban sa pahintulot ni Allah, sa isang takdang panahon.”
Aal ‘Imran: 145.
Napatunayang tunay sa hadith ni Abdullah ibn Mas‘ud, kalugdan nawa siya ni Allah, na binanggit ng Propeta ﷺ na inuutusan ang anghel na isulat ang kabuhayan ng tao, ang haba ng kanyang buhay, ang kanyang mga gawa, at kung siya ay magiging maligaya o magiging kaaba-aba. Isinalaysay nina al-Bukhari (3208) at Muslim (2643).
Napatunayan din mula kay Abdullah ibn Amr, kalugdan nawa sila kapwa ni Allah, na sinabi ng Propeta ﷺ:
“Isinulat ni Allah ang mga tadhana ng lahat ng nilalang limampung libong taon bago Niya nilikha ang mga kalangitan at ang lupa.”
Isinalaysay ni Muslim (2653).
Oo. Ang kamatayan ay itinakda, gayundin ay itinakda ni Allah ang sanhi nito. Maaaring mamatay ang isang tao dahil sa sakit, pagpatay, aksidente, o iba pang dahilan.
Kung itinakda ni Allah na ang isang tao ay mamamatay dahil sa isang partikular na sakit, magiging sanhi ng kanyang kamatayan ang sakit na iyon ayon sa itinakdang tadhana, maagang matuklasan man ang sakit o huli, at magamot man siya o hindi.
Gayunpaman, hindi ito nangangahulugan na alam ng tao ang kanyang tadhana kaya maaari na niyang talikuran ang paggamot.
Ang tao ay hindi nakaaalam kung itinakda ni Allah para sa kanya ang paggaling o kung itinakda Niyang mamamatay siya dahil sa sakit na iyon. Kaya naman inuutusan siyang gamitin ang mga paraan tungo sa kalusugan, magpagamot, at magsikap na makakuha ng wastong pangangalaga.
Ito ay bahagi ng pagsasama ng pananampalataya sa tadhana at paggamit ng mga kinakailangang paraan.
Mula sa pananaw ng tadhana: kung itinakda ni Allah na mamamatay siya sa panahong iyon at dahil sa dahilang iyon, hindi maaaring hindi mangyari ang itinakda ni Allah.
Gayunpaman, hindi natin maaaring tiyaking walang naging epekto sa medisina ang pagkaantala ng paggamot. Hindi ito maaaring tiyaking ganap pagkatapos ng kamatayan, at si Allah lamang ang lubos na nakaaalam ng katotohanan nito. Tungkol naman sa mga medikal na sanhi, maaari itong suriin ng mga espesyalista.
Ang kinakailangan sa Islam ay gamitin ang mga posibleng paraan, at huwag hintaying malaman kung ano ang itinakda, sapagkat ang tadhana ay kabilang sa mga bagay na hindi nakikita at hindi ito nalalaman ng tao.
Sinabi ni Allah:
“At isang pangkat sa kanila ang nag-aalala lamang para sa kanilang sarili, na nag-iisip ng masama tungkol kay Allah, tulad ng pag-iisip ng mga tao noong panahon ng kamangmangan. Sinasabi nila: ‘Mayroon ba tayong anumang bahagi sa usaping ito?’ Sabihin mo: ‘Ang buong usapin ay kay Allah.’”
Aal ‘Imran: 154.
Oo. Ang lugar ng kamatayan ay kabilang sa itinakda ni Allah, bagama't hindi alam ng tao kung saan siya mamamatay.
Sinabi ni Allah:
“At walang kaluluwa ang nakaaalam kung saang lupain ito mamamatay. Katotohanan, si Allah ay Lubos na Nakaaalam, Ganap na Nakababatid.”
Luqman: 34.
Binanggit din ni Allah ang nagpapahiwatig na ang lugar kung saan nagaganap ang kamatayan ay kabilang sa banal na tadhana. Sinabi Niya:
“Sabihin mo: ‘Kahit kayo ay nasa inyong mga tahanan, ang mga taong itinakdang mapatay ay lalabas patungo sa kanilang mga lugar na pagkakahimlayan.’”
Aal ‘Imran: 154.
Kaya kung itinakda ni Allah na ang isang tao ay mamamatay sa isang bansang malayo sa kanyang sariling bayan, darating siya sa lugar na itinakda ni Allah para sa kanyang kamatayan. Ang kanyang paglalakbay patungo roon ay maaari ring maging bahagi ng mga paraang ginamit ni Allah upang maisakatuparan ang Kanyang tadhana.
May isinalaysay na hadith mula kay Abdullah ibn Amr ibn al-‘As, kalugdan nawa sila kapwa ni Allah, tungkol sa isang lalaking namatay sa Madinah. Sinabi ng Propeta ﷺ:
“Sana ay namatay siya sa ibang lugar kaysa sa kanyang lugar ng kapanganakan.”
Tinanong siya tungkol dito at sinabi niya:
“Kapag ang isang tao ay namatay sa ibang lugar kaysa sa kanyang lugar ng kapanganakan, susukatin para sa kanya sa Paraiso ang distansya mula sa kanyang lugar ng kapanganakan hanggang sa lugar kung saan nagtapos ang kanyang buhay.”
Isinalaysay nina al-Nasa’i (1832), Ibn Majah (1614), at Ibn Hibban (2934). Itinuring itong hasan ni al-Albani sa Sahih Sunan Ibn Majah.
Samakatuwid, ang pagkamatay ng isang tao na malayo sa kanyang lugar ng kapanganakan ay maaaring maging higit na mabuti para sa kanya, batay sa hadith na ito.
Ayon sa nakasaad sa tanong, ang ama ay mariing tumatangging pumunta sa ospital. Pagkatapos, sinubukan siyang kumbinsihin ng kanyang pamilya at ginawa nila ang kanilang makakaya upang makakuha siya ng angkop na pangangalaga.
Iniulat ni Shaykh al-Islam Ibn Taymiyyah, kaawaan nawa siya ni Allah, na ang pagpapagamot ay hindi obligado ayon sa nakararaming mga imam, at isang maliit na pangkat lamang mula sa mga tagasunod nina al-Shafi‘i at Ahmad ang nagsabing ito ay obligado.
Batay dito, hindi lumilitaw na nagkasala kayo dahil sa pagkaantala ng paggamot sa sitwasyong ito, lalo na dahil ang mismong ama ang tumatangging pumasok sa ospital at pagkatapos ay ginawa ninyo ang inyong makakaya upang siya ay magamot at maalagaan.
Hindi rin dapat pasanin ng isang tao ang kanyang sarili ng labis na sisi at pagsisisi pagkatapos ng pagkamatay ng isang mahal sa buhay. Ang tadhana ay naganap na, at ang nangyari ay nangyari na. Ang nararapat ngayon ay manalangin para sa awa at kapatawaran para sa ama.
Ang kamatayan ay itinakda at isinulat, at ang sanhi, oras, at lugar nito ay kabilang din sa itinakda ni Allah. Gayunpaman, hindi ito nangangahulugan na dapat iwanan ng tao ang paggamot o tumigil sa paggamit ng mga kinakailangang paraan, sapagkat hindi niya alam kung ano ang itinakda ni Allah para sa kanya.
Maaaring magkasakit ang isang tao at gumaling; maaaring magpagamot siya at mamatay; maaaring maantala ang kanyang paggamot at pagkatapos ay gumaling siya. Ang lahat ng ito ay kabilang sa tadhana ni Allah.
Tungkol naman sa lugar ng kamatayan, hindi alam ng tao kung saan siya mamamatay. Maaaring itakda ni Allah na mamatay siya sa labas ng kanyang bayan, at may mga pahiwatig sa Sunnah tungkol sa kabutihan ng pagkamatay na malayo sa lugar ng kapanganakan.
Batay sa nabanggit sa tanong, hindi lumilitaw na nagkasala ang pamilya ng namatay dahil sa pagkaantala ng paggamot, lalo na dahil tumanggi ang ama na pumunta sa ospital at pagkatapos ay nagsikap ang kanyang pamilya na gamutin at alagaan siya.
Hinihiling namin kay Allah na kaawaan ang ama, patawarin siya, palampasin ang kanyang mga pagkukulang, at isama siya sa mga matutuwid.
At si Allah ang higit na nakaaalam.