Ang papuri ay kay Allah, at nawa ang kapayapaan at mga pagpapala ay mapasakanilang Mensahero ni Allah. Pagkatapos:
Ang kuwentong ito ay walang kilalang mapagkakatiwalaang batayan sa mga aklat ng mga iskolar ng Islam, at hindi tama na umasa rito o iugnay ito kay Moises, sumakanya nawa ang kapayapaan. Ang labis na pagpapaganda at kakaibang pagtutugma ng mga salita rito ay lalo pang nagpapakita ng kahinaan nito. Tungkol naman sa usapin kung maaaring magbago ang isang bagay na itinakda, kailangang pag-ibahin ang mga bagay na inilaan ni Allah, ang Kataas-taasan, para sa Kanyang sariling kaalaman at pagsulat, at ang mga bagay na isinusulat ng mga anghel na maaaring magbago ayon sa mga sanhi.
Hindi kami nakatagpo ng mapagkakatiwalaang batayan para sa kuwentong ito sa mga aklat ng mga iskolar ng Islam.
Kahit ipagpalagay natin na mayroon itong ilang salaysay na pinagmulan sa ibang mga aklat, ang paraan ng pagkakasulat nito, kasama ang pagiging kakaiba, pilit, at sadyang pagtutugma ng mga salita—tulad ng “baog... Pinakamaawain”—samantalang ang ganitong anyo ay hindi katulad ng mga kilalang tunay na salaysay, ay nagpapahiwatig na ito ay kabilang sa Isra’iliyyat, mga salaysay na nagmula sa mga tradisyon ng mga Angkan ng Kasulatan, na hindi mapagkakatiwalaan at hindi tiyak ang pinagmulan.
Samakatuwid, hindi dapat ikalat ang kuwentong ito bilang isang tunay na kuwento tungkol kay Moises, sumakanya nawa ang kapayapaan, at hindi dapat ibatay rito ang mga usapin ng paniniwala.
Ang kuwentong ito ay nagbubukas ng isang mahalagang tanong: Maaari bang magbago ang isang bagay na itinakda at isinulat ni Allah, ang Kataas-taasan?
Napatunayan na si Allah, Luwalhati at Kataas-taasan Siya, ay alam na ang mangyayari sa Kanyang mga nilikha at isinulat na Niya ang kanilang mga tadhana bago pa ito mangyari.
Sinabi ni Allah:
{At nilikha kayo ni Allah mula sa alabok, pagkatapos ay mula sa isang patak ng semilya, pagkatapos ay ginawa Niya kayong magkapares. Walang babae ang nagdadalang-tao o nanganganak maliban sa Kanyang kaalaman. At walang taong binigyan ng mahabang buhay o nabawasan ang kanyang buhay maliban na ito ay nasa isang Talaan. Tunay na ito ay madali para kay Allah.} [Fatir: 11].
At sinabi Niya:
{Walang sakunang tumatama sa lupa o sa inyong mga sarili maliban na ito ay nasa isang Talaan bago Namin ito likhain. Tunay na ito ay madali para kay Allah.} [Al-Hadid: 22].
Ang kaalaman ni Allah ay hindi nagbabago, sapagkat saklaw ng Kanyang kaalaman ang lahat ng bagay.
Sinabi ni Allah:
{Ang inyong Diyos ay si Allah lamang, walang diyos maliban sa Kanya. Saklaw ng Kanyang kaalaman ang lahat ng bagay.} [Ta-Ha: 98].
At sinabi Niya:
{Upang malaman ninyo na si Allah ay may kapangyarihan sa lahat ng bagay at na saklaw ng Kanyang kaalaman ang lahat ng bagay.} [At-Talaq: 12].
Ang pagsulat ni Allah ng mga tadhana ng Kanyang mga nilikha ay hindi lamang nasa isang antas.
Ang pinakamataas dito ay ang pagsulat sa Pinangalagaang Talaan, at nagkaisa ang mga iskolar na isinulat ni Allah, ang Kataas-taasan, dito ang lahat ng bagay na mangyayari.
Sinabi ni Ibn al-Qattan, nawa’y kaawaan siya ni Allah:
“Nagkaisa sila na Siya, ang Kataas-taasan, ay nagtakda ng mga gawain ng lahat ng nilikha, ng kanilang mga haba ng buhay at kanilang mga panustos bago Niya sila likhain, at isinulat Niya sa Pinangalagaang Talaan ang lahat ng mangyayari sa kanila.”
Sinabi ni Ibn al-Qayyim, nawa’y kaawaan siya ni Allah:
“Nagkaisa ang mga Kasamahan, ang mga Tabi‘un, at ang lahat ng mga taong sumusunod sa Sunnah at Hadith na ang lahat ng mangyayari hanggang sa Araw ng Pagkabuhay ay nakasulat sa Ina ng Aklat.”
Mayroon ding iba pang mga pagsulat na ginagawa ng mga anghel sa iba’t ibang yugto ng buhay ng tao, kabilang ang isinulat para sa sanggol sa sinapupunan.
Sinabi ng Propeta ﷺ:
“Ang paglikha ng bawat isa sa inyo ay pinagsasama sa sinapupunan ng kanyang ina sa loob ng apatnapung araw, pagkatapos ay nagiging namuong dugo sa kaparehong haba ng panahon, pagkatapos ay nagiging isang laman sa kaparehong haba ng panahon. Pagkatapos ay nagpapadala si Allah ng isang anghel na inuutusan sa apat na bagay, at sinasabi sa kanya: ‘Isulat ang kanyang mga gawa, kanyang panustos, kanyang haba ng buhay, at kung siya ay magiging maligaya o malungkot.’ Pagkatapos ay hinihipan sa kanya ang kaluluwa...” Isinalaysay ni al-Bukhari (3208) at Muslim (2643).
May mga teksto na nagpapahiwatig na ang ilan sa mga bagay na nasa tala ng mga anghel ay maaaring magbago ayon sa mga sanhi.
Sinabi ng Propeta ﷺ:
“Ang sinumang nagnanais na dagdagan ang kanyang panustos at pahabain ang kanyang buhay, hayaan niyang panatilihin ang kanyang ugnayan sa mga kamag-anak.” Isinalaysay ni al-Bukhari (2067) at Muslim (2557).
Isinalaysay din mula kay Salman, kalugdan nawa siya ni Allah, na sinabi ng Propeta ﷺ:
“Walang nakapagtataboy sa pagtatakda maliban sa panalangin.” Isinalaysay ni at-Tirmidhi (2139), at sinabi niya: “Ito ay isang hasan gharib na hadith.”
Dahil dito, ipinaliwanag ng mga iskolar na masusing nagsaliksik sa usaping ito na ang nakasulat na tadhana ay may tiyak na pagtatakda na hindi nagbabago, samantalang may bahagi nito na nakasalalay sa mga sanhi, gaya ng mga tala na ipinakikita ni Allah sa mga anghel.
Maaaring isulat sa tala ng mga anghel na may isang bagay na mangyayari sa isang partikular na paraan kung walang lilitaw na sanhi na magbabago rito. Pagkatapos ay mangyari ang sanhi na pinagsabitan ng naturang bagay, kaya nagbabago ang nasa tala ng mga anghel.
Tungkol naman sa nasa kaalaman ni Allah at sa Kanyang isinulat sa Ina ng Aklat at sa Pinangalagaang Talaan, hindi ito nagbabago, sapagkat mula pa sa kawalang-hanggan ay alam na ni Allah ang lahat ng mangyayari, kabilang ang sanhi na magdudulot ng pagbabago sa nasa mga tala ng mga anghel.
Ipinaliwanag ni Shaykh al-Islam Ibn Taymiyyah, nawa’y kaawaan siya ni Allah, na ang panustos ay dalawang uri:
Ang una ay yaong alam ni Allah na ipagkakaloob Niya sa alipin, at hindi ito nagbabago.
Ang ikalawa ay yaong isinulat at ipinaalam sa mga anghel. Maaari itong madagdagan o mabawasan ayon sa mga sanhi, kabilang ang pagpapanatili ng ugnayan sa mga kamag-anak.
Ginawa niyang halimbawa rito ang hadith ng Propeta ﷺ:
“Ang sinumang nagnanais na dagdagan ang kanyang panustos at pahabain ang kanyang buhay, hayaan niyang panatilihin ang kanyang ugnayan sa mga kamag-anak.”
Ipinaliwanag niya, nawa’y kaawaan siya ni Allah, na ang pagdaragdag o pagbabawas na nangyayari sa tala na hawak ng mga anghel ay hindi nangangahulugan na nagbago ang kaalaman ni Allah. Alam ni Allah ang isang bagay bago pa ito umiral, at alam Niya kung ano ang isusulat Niya para sa alipin at kung ano ang idaragdag Niya sa kanya dahil sa mga sanhi na kanyang ginagawa.
Kabilang din dito ang sinabi ni Allah:
{Para sa bawat takdang panahon ay may isang Talaan. Binubura ni Allah ang Kanyang nais at pinagtitibay ang Kanyang nais, at nasa Kanya ang Ina ng Aklat.} [Ar-Ra‘d: 38-39].
Ang Ina ng Aklat na nasa kay Allah, ang Kataas-taasan, ay hindi nagbabago. Samantala, sa mga tala ng mga anghel ay nagaganap ang pagbubura at pagpapatibay ayon sa mga sanhi na ninanais ni Allah.
Ang kuwento ni Moises, sumakanya nawa ang kapayapaan, tungkol sa baog na babae ay walang napatunayang batayan, kaya hindi tama na ikalat ito bilang isang tunay na kuwento.
Tungkol naman sa pagbabago ng ilang tadhana, hindi ito nangangahulugan na nagbabago ang kaalaman ni Allah o na nababago ang nasa Pinangalagaang Talaan. Sa halip, si Allah, Luwalhati at Kataas-taasan Siya, ay alam ang lahat ng bagay at isinulat ang mga tadhana ng Kanyang mga nilikha ayon sa mangyayari batay sa Kanyang naunang kaalaman.
Tungkol naman sa isinulat ng mga anghel, maaari itong nakasalalay sa mga sanhi, kaya maaari itong burahin o pagtibayin ayon sa mga ito, gaya ng panalangin at pagpapanatili ng ugnayan sa mga kamag-anak. Ang lahat ng ito ay alam na ni Allah bago pa man mangyari.
Kaya ang mismong panalangin ay isang sanhi na itinakda ni Allah, at ang mga bunga nito—tulad ng pagsagot sa panalangin, pag-iwas sa kapahamakan, o pagkamit ng kabutihan—ay bahagi ng pagtatakda ni Allah at ng Kanyang naunang kaalaman. Hindi nito nangangahulugan na nagbago ang kaalaman ni Allah o na may nangyaring bagay na dati ay hindi Niya alam.
At si Allah ang higit na nakaaalam.