Ang lahat ng papuri ay kay Allah, at nawa’y ang kapayapaan at mga pagpapala ay mapasakanilang Sugo ni Allah. Pagkatapos nito:
Ang tao ay may kakayahan, kagustuhan, at pagpili sa kanyang mga gawain. Gayunpaman, ang kanyang pagpili ay hindi lumalabas sa kaalaman, kalooban, at pagtatakda ni Allah. Alam na ni Allah nang una pa kung ano ang pipiliin ng Kanyang alipin, ngunit hindi Niya siya pinipilit dito. Pananagutan ng alipin ang mga gawaing ginawa niya sa pamamagitan ng kanyang sariling pagpili.
Binigyan ni Allah, ang Kataas-taasan, ang mga tao at jinn ng kakayahan at kagustuhan, at ginawa silang may kakayahang pumili sa pagitan ng pananampalataya at kawalan ng pananampalataya, pagsunod at pagsuway.
Sinabi ni Allah:
“At sabihin mo: ‘Ang katotohanan ay mula sa inyong Panginoon. Kaya ang sinumang nagnanais ay maniwala, at ang sinumang nagnanais ay tumanggi sa pananampalataya.’ Katotohanang naghanda Kami para sa mga mapaggawa ng kamalian ng Apoy na ang mga dingding nito ay palilibutan sila.”
[Qur’an 18:29]
At sinabi Niya:
“Katotohanang nilikha Namin ang tao mula sa isang patak ng magkahalong binhi upang siya ay subukin, at ginawa Namin siyang nakaririnig at nakakakita. Katotohanang ipinakita Namin sa kanya ang landas, maging siya man ay mapagpasalamat o mapagkaila.”
[Qur’an 76:2-3]
Dahil dito, pananagutan ang tao sa kanyang mga gawa. Sinabi ni Allah:
“Kaya ang sinumang gumawa ng kabutihan na kasimbigat ng isang atomo ay makikita niya ito, at ang sinumang gumawa ng kasamaan na kasimbigat ng isang atomo ay makikita niya ito.”
[Qur’an 99:7-8]
Kung ang tao ay pinilit lamang sa kanyang mga kusang-loob na gawain, ang pagpaparusa sa kanya dahil dito ay magiging kawalang-katarungan, samantalang si Allah ay malayo sa anumang kawalang-katarungan.
Nararanasan din ng tao ang pagpiling ito sa kanyang buhay: pinipili niyang magdasal o iwan ang pagdarasal, sumunod o sumuway, at lumapit sa kabutihan o kasamaan. Hindi niya kailangang maramdaman na may pumipilit sa kanyang kalooban upang gawin ang kanyang pagpili.
Si Allah, ang Kataas-taasan, ang Tagapaglikha. Bahagi ng kasakdalan ng Kanyang kaalaman na alam Niya ang mangyayari sa Kanyang mga alipin. Alam Niya kung sino ang magiging maligaya at sino ang magiging sawimpalad, kung sino ang susunod at kung sino ang susuway.
Itinala ni Allah ang mga bagay na ito, kabilang ang isinusulat ng anghel para sa sanggol habang ito ay nasa sinapupunan ng ina nito, gaya ng binanggit sa hadith:
“Kapag nais ni Allah na itakda ang paglikha nito, sinasabi Niya: ‘O Panginoon! Lalaki ba o babae? Sawimpalad ba o maligaya? Ano ang magiging panustos nito? Ano ang magiging haba ng buhay nito?’ Pagkatapos ay isinusulat ang mga iyon habang siya ay nasa sinapupunan ng kanyang ina.”
Isinalaysay ni al-Bukhari.
Gayunpaman, ang paunang kaalamang ito ay nakalingid sa tao. Hindi alam ng alipin kung ano ang isinulat ni Allah para sa kanya bago ito mangyari, at ang pagkakasulat nito ay hindi rin pumipilit sa kanya na gumawa ng isang bagay.
Upang mapalapit ang kahulugan, maaaring isipin ang isang mag-aaral na nag-aaral ng isang asignatura at ang kanyang guro, dahil kilala niya ang kanyang kakayahan at mga nakagawian, ay umaasang siya ay papasa o babagsak. Ang kaalaman o inaasahan ng guro ay hindi pumipilit sa mag-aaral na mag-aral o magpabaya. Halimbawa lamang ito upang mapadali ang pag-unawa; si Allah ay higit na mataas sa anumang paghahambing. Ang Kanyang kaalaman ay higit na ganap at dakila. Sinabi Niya:
“Hindi ba malalaman ng Siyang lumikha, samantalang Siya ang Lubos na Maingat at Ganap na Nakaaalam?”
[Qur’an 67:14]
Sinabi ni Allah:
“Inililigaw ni Allah ang Kanyang nais at pinapatnubayan ang Kanyang nais, at Siya ang Makapangyarihan, ang Marunong.”
[Qur’an 14:4]
At sinabi Niya:
“At kung ninais ni Allah, ginawa sana Niya kayong isang pamayanan, ngunit inililigaw Niya ang Kanyang nais at pinapatnubayan Niya ang Kanyang nais, at tiyak na tatanungin kayo tungkol sa inyong mga ginagawa.”
[Qur’an 16:93]
Ang patnubay ni Allah ay may dalawang uri:
Pangkalahatang patnubay: Ito ay patnubay sa pamamagitan ng pagpapakita, pagpapaliwanag, at pagtatatag ng katibayan. Ipinakita ni Allah sa mga tao ang landas ng kabutihan at kasamaan.
Sinabi ni Allah:
“At tungkol sa mga Thamud, ipinakita Namin sa kanila ang landas, ngunit pinili nila ang pagkabulag kaysa sa patnubay.”
[Qur’an 41:17]
At sinabi Niya:
“Katotohanang ipinakita Namin sa kanya ang landas, maging siya man ay mapagpasalamat o mapagkaila.”
[Qur’an 76:3]
Natatanging patnubay: Ito ay patnubay tungo sa tagumpay, tulong, at katapatan sa tama, na ipinagkakaloob ni Allah bilang biyaya sa Kanyang mga mananampalatayang alipin.
Sinabi ni Allah:
“At yaong mga nagsisikap para sa Amin—tiyak na papatnubayan Namin sila sa Aming mga landas. At tunay na si Allah ay kasama ng mga gumagawa ng kabutihan.”
[Qur’an 29:69]
At sinabi Niya:
“Ngunit ginawa ni Allah na minamahal ninyo ang pananampalataya at pinalamutian Niya ito sa inyong mga puso, at ginawa Niyang kasuklam-suklam sa inyo ang kawalan ng pananampalataya, kasamaan, at pagsuway. Sila ang mga napatnubayan, bilang biyaya at pagpapala mula kay Allah. At si Allah ay Maalam, Marunong.”
[Qur’an 49:7-8]
Tungkol naman sa pagkaligaw na binanggit sa kontekstong ito, kabilang dito ang pag-abandona at pagkakait ng natatanging patnubay, tulong, at tagumpay na ipinagkakaloob ni Allah sa Kanyang nais.
Sinabi ni Imam al-Tahawi, nawa’y kahabagan siya ni Allah:
“Pinapatnubayan Niya ang Kanyang nais, iniingatan at pinagkakalooban ng kagalingan bilang biyaya; at inililigaw Niya ang Kanyang nais, iniiwan at sinusubok ayon sa Kanyang katarungan. Silang lahat ay gumagalaw sa loob ng Kanyang kalooban, sa pagitan ng Kanyang biyaya at Kanyang katarungan.”
Samakatuwid, ang tagumpay na ipinagkakaloob ni Allah ay isang biyaya mula sa Kanya, samantalang ang pag-abandona ay bahagi ng Kanyang katarungan. Siya ang higit na nakaaalam kung sino ang karapat-dapat sa Kanyang biyaya.
Hindi.
Hindi alam ng alipin kung ano ang isinulat ni Allah para sa kanya bago ito mangyari. Kaya hindi niya maaaring tahakin ang landas ng pagsuway at pagkatapos ay sabihin: “Itinakda ni Allah para sa akin ang pagkaligaw.”
Ipinaliwanag ni Shaykh Ibn ‘Uthaymin, nawa’y kahabagan siya ni Allah, na pinapatnubayan ni Allah ang karapat-dapat sa patnubay at inililigaw ang karapat-dapat sa pagkaligaw. Ginamit niyang katibayan ang sinabi ni Allah:
“At nang sila ay lumihis, hinayaan ni Allah na malihis ang kanilang mga puso.”
[Qur’an 61:5]
Ang alipin ang pumipili ng landas ng patnubay o pagkaligaw sa pamamagitan ng kanyang sariling pagpili, samantalang alam na ni Allah kung ano ang pipiliin ng alipin at itinakda Niya iyon.
Kaya hindi dapat abalahin ng tao ang kanyang sarili sa mga bagay tungkol sa itinakdang kapalaran na hindi niya nalalaman. Sa halip, dapat siyang kumilos ayon sa iniutos ni Allah at humingi sa Kanya ng patnubay at tagumpay.
Sinisikap ni Satanas na iligaw ang tao at ginagawang kaakit-akit sa kanya ang pagsuway, ngunit hindi niya siya pinipilit na gawin ito.
Sinabi ni Allah:
“Katotohanang wala siyang kapangyarihan laban sa mga naniniwala at nagtitiwala sa kanilang Panginoon. Ang kanyang kapangyarihan ay tanging laban sa mga kumukuha sa kanya bilang kaalyado at sa mga, dahil sa kanya, ay nagtatambal ng iba kay Allah.”
[Qur’an 16:99-100]
Si Satanas mismo ay magpapaliwanag sa Araw ng Paghuhukom na wala siyang kapangyarihang pilitin ang mga tao; tinawag lamang niya sila at tumugon sila sa kanya.
Sinabi ni Allah:
“At sasabihin ni Satanas kapag napagpasyahan na ang usapin: ‘Tunay na nangako sa inyo si Allah ng tunay na pangako, samantalang nangako rin ako sa inyo ngunit hindi ko tinupad ang aking pangako. Wala akong kapangyarihan sa inyo maliban sa tinawag ko kayo at tumugon kayo sa akin. Kaya huwag ninyo akong sisihin; sisihin ninyo ang inyong mga sarili.’”
[Qur’an 14:22]
Samakatuwid, ang papel ni Satanas ay ang pag-anyaya, pagbulong, at pagpapaganda ng kasalanan, hindi ang pag-aalis sa tao ng kanyang pagpili o ang pagpilit sa kanya na sumuway.
Hindi dapat abalahin ng mananampalataya ang kanyang sarili sa mga kaisipan tungkol sa itinakdang kapalaran hanggang sa talikuran niya ang mabubuting gawa, sapagkat ang mundong ito ay tahanan ng paggawa, samantalang ang Kabilang-Buhay ay tahanan ng pagganti.
Dapat humingi ang alipin kay Allah ng patnubay, tagumpay, at tulong, gaya ng kanyang binibigkas sa bawat pagdarasal:
“Ikaw lamang ang aming sinasamba at Ikaw lamang ang aming hinihingan ng tulong.”
[Qur’an 1:5]
Ang relihiyon, samakatuwid, ay nakabatay sa pagsamba at paghingi ng tulong: sinasamba ng alipin ang kanyang Panginoon at humihingi ng Kanyang tulong upang maisagawa ang pagsambang ito.
Kapag pinagkalooban siya ni Allah ng tagumpay sa paggawa ng kabutihan, iniuugnay niya ang biyaya sa Kanya, gaya ng sasabihin ng mga naninirahan sa Paraiso:
“Ang lahat ng papuri ay kay Allah na pumatnubay sa amin tungo rito. Hindi sana kami napapatnubayan kung hindi kami pinatnubayan ni Allah.”
[Qur’an 7:43]
Pagkatapos ay sinabi ni Allah sa parehong talata:
“At tatawagin sila: ‘Ito ang Paraiso na inyong minana bilang gantimpala sa inyong mga ginagawa.’”
Kaya pinagsasama ng talata ang dalawang bagay: ang biyaya at patnubay ni Allah, at ang mga gawa ng alipin na naging dahilan upang maging karapat-dapat siya sa gantimpala.
Ang tao ay may kagustuhan, kakayahan, at pagpili, kaya pananagutan siya sa kanyang mga kusang-loob na gawain. Kasabay nito, hindi siya kailanman lumalabas sa kaalaman, kalooban, at pagtatakda ni Allah.
Alam na ni Allah bago pa likhain ang tao kung siya ay magiging maligaya o sawimpalad, at isinulat Niya iyon. Gayunpaman, ang Kanyang paunang kaalaman ay hindi pumipilit sa tao na gumawa ng anuman. Hindi alam ng alipin kung ano ang isinulat para sa kanya; ang alam niya ay ang kanyang sariling pagpili kapag nagpasya siyang kumilos at aktuwal na kumilos.
Gayundin, ang patnubay at pagkaligaw na itinakda ni Allah ay hindi nangangahulugang inaalisan ang tao ng kanyang kagustuhan. Pinagkakalooban ni Allah ng tagumpay ang Kanyang nais at iniiwan ang Kanyang nais, at Siya ang higit na nakaaalam kung sino ang karapat-dapat sa Kanyang biyaya. Ang alipin naman ay inutusang tahakin ang landas ng patnubay at humingi ng tulong kay Allah.
Tungkol naman kay Satanas, ang saklaw ng kanyang kapangyarihan ay ang pag-anyaya, pagbulong, at pagpapaganda ng kasalanan; hindi niya pinipilit ang tao na sumuway.
Samakatuwid, dapat iwasan ang labis na pagkaabala sa mga bagay tungkol sa itinakdang kapalaran na nakalingid sa atin, at sa halip ay ituon ang sarili sa paggawa at pagsunod, habang patuloy na humihingi kay Allah ng patnubay, tagumpay, katatagan, at mabuting wakas.
At si Allah ang higit na nakaaalam.